Δημοφιλή Άρθρα

Δημοφιλή Άρθρα

Υπηρεσίες

Δείτε επίσης

The Human Longevity Project – Επεισόδιο 3: Διατροφή & Άσκηση: οι εκπληκτικές συνήθειες των υγιών πληθυσμών
Τέσσερα Επίπεδα Ιατρικής Προσέγγισης
Μακρύτερα τελομερή μειώνουν τον κίνδυνο να αναπτύξουμε καρκίνο
Μπορεί το χαμόγελό σας να προβλέψει πόσο θα ζήσετε;

Αυτοάνοσα & Τρόπος Ζωής



Μπορούμε να Προλάβουμε και να Αναστρέψουμε τα Αυτοάνοσα Νοσήματα;

Συνέντευξη του Dr. Δημήτρη Τσουκαλά στη Βίκυ Σπύρου στην εκπομπή Υγεία και Σπορ της ERA ΣΠΟΡ

Μέρος 1ο 

Γιατί τα αυτοάνοσα έχουν μετατραπεί σε μια σύγχρονη πανδημία; Τι μπορούμε να κάνουμε για να προλάβουμε και να αντιστρέψουμε τα χρόνια και αυτοάνοσα νοσήματα; Ποιος τρόπος ζωής μας ταιριάζει; Ποια βήματα μπορούμε να κάνουμε για να υιοθετήσουμε έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής;

Βίκυ Σπύρου: Λαμβάνοντας υπόψιν και τη θεματολογία των βιβλίων σας, θα πρέπει να είστε λάτρης της υγιεινής ζωής και του αθλητισμού.

Dr Δημήτρης Τσουκαλάς: Σίγουρα είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες που επηρεάζουν το πόσο υγιείς είμαστε. Συνήθως μιλάμε για υγεία αλλά στην πραγματικότητα ασχολούμαστε με τη νόσο και όσο ασχολούμαστε με τη νόσο είναι δύσκολο να έχουμε υγεία ως αποτέλεσμα. Φυσικά και πρέπει να διαχειριστούμε τη νόσο, ωστόσο πρέπει πιο πολύ να χτίσουμε υγεία και λιγότερο να παλεύουμε τη νόσο. Από τους καλύτερους τρόπους για να το κάνουμε αυτό, με δεδομένα που είναι σε όλους μας γνωστά, και ίσως να αποτελούν και κλισέ, είναι ότι ο τρόπος ζωής, η υγιεινή διατροφή, ένα υγιεινό περιβάλλον και η ψυχική υγεία και ισορροπία επηρεάζουν κατά 80% το εάν θα αναπτύξουμε αυτοάνοσα ή άλλα χρόνια νοσήματα.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα σήμερα είναι τα χρόνια και αυτοάνοσα νοσήματα. Χρόνιο είναι οποιοδήποτε νόσημα έχει διάρκεια πάνω από 3 μήνες. Παλαιότερα, οι άνθρωποι νοσούσαν και πέθαιναν από οξέα προβλήματα υγείας. Κάποιος πάθαινε φυματίωση, πνευμονία, είχε ένα κάταγμα, μια λοίμωξη, μια γρίπη που μπορούσε να αποβεί θανατηφόρα. Σε ότι αφορά στην Ελλάδα, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, το 92% της θνησιμότητας οφείλεται σε χρόνια νοσήματα και η πρώτη αιτία νόσου ανάμεσα στις χρόνιες ασθένειες είναι τα αυτοάνοσα.
 
Β.Σ  Όλο και περισσότεροι άνθρωποι εκδηλώνουν αυτοάνοσα νοσήματα, είναι τελικά επιδημία ή η επιστήμη έχει πλέον καταφέρει να προσφέρει καλύτερες διαγνωστικές προσεγγίσεις;

Δ.Τ: Συμβαίνουν και τα δύο παράλληλα. Αρχικά, έχει βελτιωθεί σημαντικά η ικανότητα να διαγνώσουμε αυτοάνοσα νοσήματα, τόσο απεικονιστικά, όσο και βιοχημικά τα τελευταία 20 χρόνια. Επομένως, νοσήματα που θα εμφανίζονταν με πλήρη συμπτωματολογία πιο αργά στην διάρκεια της ζωής, σήμερα τα διαγιγνώσκουμε νωρίτερα. Ταυτόχρονα, σύμφωνα με δεδομένα που συγκεντρώνουμε συνεχώς, ο τρόπος ζωής και αυτό που λέμε μεταβολική πίεση, επηρεάζουν καθοριστικά την αύξηση των αυτοάνοσων νοσημάτων.

Τρώμε τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες, ζούμε σε αποστειρωμένα περιβάλλοντα, αγοράζουμε βιομηχανικά επεξεργασμένες τροφές οι οποίες είναι κι αυτές αποστειρωμένες, δεν έχουν μικρόβια, γιατί εάν είχαν θα χάλαγαν.
Στη φύση όμως οι τροφές έχουν μικρόβια, για παράδειγμα όταν φάμε μια ελιά, ένα φρούτο, ένα λαχανικό που το έχουμε πλύνει απλά με νερό, αυτό έχει όλη τη χλωρίδα και το μικροβίωμα, που είναι αναπόσπαστο κομμάτι του να είμαστε υγιείς. Όταν αρχίζουμε για λόγους συντήρησης και  μαζικής διάθεσης των προϊόντων να αποστειρώνουμε τις τροφές, η διατροφή και το περιβάλλον στο οποίο ζούμε αλλάζουν και γίνονται πολύ διαφορετικά. Αλλάζοντας το περιβάλλον και το κλίμα στον πλανήτη, έχουμε επηρεάσει τη χλωρίδα και την πανίδα του οικοσυστήματος, μέρος του οποίου είναι και ο άνθρωπος. Όλο αυτό μεταφράζεται σε νοσήματα που ήταν πιο σπάνια και πλέον έχει αυξηθεί η συχνότητά τους, παράλληλα με την ικανότητά μας να τα εντοπίζουμε.

Μιλάμε πλέον για μια σύγχρονη μάστιγα, αλλά και ένα στοίχημα της σύγχρονης ιατρικής, να μπορέσει να διαχειριστεί τα χρόνια και τα αυτοάνοσα νοσήματα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συμβάλει σε αυτή την προσπάθεια, έχει θέσει στόχο μέχρι το 2030 όλα τα κράτη του πλανήτη να διαχειριστούν αυτούς τους παράγοντες, ενημερώνοντας τον πληθυσμό και κάνοντας ενέργειες οι οποίες θα αποτρέπουν το κάπνισμα, θα προβάλουν έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, θα μας προτρέπουν να χρησιμοποιούμε λιγότερο βλαβερές για την υγεία μας ουσίες, όπως να καταναλώνουμε μικρότερη ποσότητα αλκοόλ, ή να μην κάνουμε κατάχρηση αντιβιοτικών. Τα αντιβιοτικά μπορούν να μας σώσουν σε περίπτωση που νοσήσουμε από πνευμονία αλλά η λήψη τους, απλά γιατί φοβόμαστε όταν δεν υπάρχει ένδειξη, προκαλεί μεγαλύτερη ζημιά παρά όφελος. Πρέπει να μάθουμε πώς να χρησιμοποιούμε σωστά κάποια πράγματα και πώς να μην κάνουμε καταχρήσεις.
 
Β.Σ Είτε εκούσια είτε ακούσια σε τι κατάσταση οδηγούμε τον οργανισμό μας ώστε να εκδηλωθεί ένα αυτοάνοσο νόσημα;

Δ.Τ: Το σώμα μας είναι μια μηχανή εσωτερικής καύσης, συχνά το παρομοιάζω με ένα αυτοκίνητο, πολύ πιο πολύπλοκο βέβαια και με πολλά περισσότερα συστήματα feedback βέβαια, αλλά είναι μια μηχανή εσωτερικής καύσης που καίει άνθρακα, όπως το αυτοκίνητο καίει πετρέλαιο ή βενζίνη. Το σώμα μας λοιπόν καίει άνθρακα που είναι στη μορφή τροφής. Διενεργούνται κάποιες χημικές αντιδράσεις και έχει κάποιες συγκεκριμένες προδιαγραφές θερμοκρασίας, συγκέντρωσης οξυγόνου, περιεκτικότητας νερού, περιεκτικότητας και πρόσληψης μακροθρεπτικών - που είναι οι τρεις κατηγορίες τροφών: πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λίπη – και μικροθρεπτικών συστατικών.

Γίνεται πολύ μεγάλη μάχη για το τι πρέπει να τρώμε από τα μακροθρεπτικά συστατικά (πόσα λίπη, πόσες πρωτεΐνες κτλ), ενώ παράλληλα δίνεται λιγότερη σημασία στα μικροθρεπτικά συστατικά, τα οποία είναι πάνω από 160 στοιχεία (βιταμίνες, ιχνοστοιχεία, μεταλλικά στοιχεία, αμινοξέα, προβιοτικά, ένζυμα) και στρέφουμε την προσοχή μας στο πόσες θερμίδες θα καταναλώσουμε, πόσο άσκηση θα κάνουμε, πόσες θερμίδες θα «κάψουμε», ενώ δεν είναι απλά ισοζύγιο, δεν είναι το ίδιο να καταναλώσουμε 2000 θερμίδες από γλυκό του κουταλιού και 2000 θερμίδες από ξηρούς καρπούς. Για παράδειγμα, πολλοί φοβούνται να καταναλώσουν ξηρούς καρπούς γιατί θεωρούν ότι είναι μια τροφή με πολλές θερμίδες. Όντως οι ξηροί καρποί έχουν θερμίδες, αλλά είναι ίσως η τροφή με τη μεγαλύτερη θρεπτική αξία. Περιέχουν μεταλλικά στοιχεία, αμινοξέα, πρωτεΐνες, Ω3 λιπαρά οξέα, Ω6 αντιφλεγμονώδη, ίνες, υδατάνθρακα σε καλή μορφή, μικροβίωμα (προβιοτικά) λόγω του ότι είναι ξηρή τροφή.

Επομένως, αφαιρούμε τροφές από το διαιτολόγιό μας  με το φόβο των λιπιδίων ή βάζουμε όλα τα λίπη σε μια κατηγορία, ωστόσο δεν το ίδιο πράγμα η μαργαρίνη με το λάδι ελιάς. Ή έστω και το βούτυρο, το βούτυρο που είναι βιολογικό, από ζώα ελευθέρας βοσκής είναι διαφορετικό από το βούτυρο με βιομηχανικά επεξεργασμένα λιπαρά.
Εδώ υπεισέρχεται και η διαφορετικότητα του κάθε ανθρώπου και του κάθε οργανισμού. Δεν είναι κάθε άνθρωπος ίδιος και δεν σημαίνει πως η διατροφή που θα ωφελήσει εμένα θα ωφελήσει αντίστοιχα και κάποιον άλλο. Ένας αθλητής δεν μπορεί να έχει τις ίδιες διατροφικές ανάγκες με έναν ηλικιωμένο 80 ετών ή με ένα παιδί. Το ίδιο συμβαίνει και με τις φαρμακευτικές αγωγές για παράδειγμα. Όταν εμείς οι γιατροί χορηγούμε φαρμακευτικές αγωγές, λαμβάνουμε υπόψιν τη μοναδικότητα του κάθε ατόμου.
Η ιατρική λοιπόν εξελίσσεται με βάση τη μοναδικότητα του κάθε ατόμου και δημιουργεί προσεγγίσεις βασισμένες ακριβώς σε αυτή τη μοναδικότητα. Μιλάμε λοιπόν για την Ιατρική Ακριβείας. Παλαιότερα χρησιμοποιούσαμε τον όρο εξατομικευμένη αγωγή. Κάθε όμως ιατρική αγωγή είναι στ’ αλήθεια εξατομικευμένη λαμβάνοντας υπόψη τη νόσο, την ηλικία ή το βάρος ενός ασθενή.

Ιατρική Ακριβείας είναι όταν «κουμπώσουμε» ακριβώς την αγωγή, τη διατροφή, το περιβάλλον με βάση το γονότυπο (το DNA), και το μεταβολικό προφίλ, δηλαδή μετρώντας πολύ μικρά μόρια μέσα στον οργανισμό (που αποτυπώνουν τις χημικές αντιδράσεις που γίνονται μέσα στο σώμα μας). Μετρώντας αυτά τα πολύ μικρά μόρια, τους μεταβολίτες, βλέπουμε πώς μεταβολίζει κάποιος ένα φάρμακο, πώς μεταβολίζει, την τροφή, τις βιταμίνες, ποιος τρόπος ζωής του ταιριάζει καλύτερα. Ένας αθλητής έχει την ίδια ανάγκη σε πρωτεΐνες από κάποιον που κάνει καθιστική ζωή; Έχει την ίδια ικανότητα να μεταβολίσει το λίπος ή την πρωτεΐνη ο Ιάπωνας, συγκριτικά με κάποιον που ζει στη Μεσόγειο ή στην Κεντρική Αφρική;

Αυτή λοιπόν η προσέγγιση λέγεται Precision Medicine (Ιατρική Ακριβείας), είναι πιο γνωστή βέβαια για θεραπείες που αφορούν τον καρκίνο, το Νόμπελ Ιατρικής φέτος αφορούσε την ανοσοθεραπεία. Η προσέγγιση και η εφαρμογή τέτοιου είδους θεραπειών δεν σταματά όμως μόνο στην αντιμετώπιση του καρκίνου. Μπορεί να εφαρμοστεί στην πρόληψη, οπότε έχουμε Precision Wellness, στη διατροφή, οπότε έχουμε Precision nutrition, δηλαδή ποια διατροφή ταιριάζει σε ποιον οργανισμό.

Η ανάπτυξη των επιστημών των -omics τα τελευταία 20 χρόνια, δηλαδή των επιστημών που μελετούν ομάδες μορίων με κοινά χαρακτηριστικά. Όταν μελετάμε γονίδια για παράδειγμα αναφερόμαστε στα Gen-omics, όταν μελετάμε πρωτεΐνες έχουμε τα Prote-omics, και όταν μελετάμε μεταβολίτες τα Metabolomics. Αυτές οι επιστήμες μας επιτρέπουν να δούμε αρχικά το γονιδίωμα (DNA), δηλαδή ποιες είναι οι προδιαγραφές, ποιο είναι το manual με βάση το οποίο έχει φτιαχτεί ένας οργανισμός. Το manual όμως δεν μπορεί να μας πει τι έγινε 20, 30, 40 χρόνια μετά τη γέννηση κάποιου. Επομένως λοιπόν, περνάμε από τη γενετική στην επι-γενετική, δηλαδή πάνω σε αυτές τις προδιαγραφές τι έχει συμβεί, ποιος ήταν ο τρόπος ζωής, πώς επέδρασσε η προσωπικότητα, το περιβάλλον, ή άλλες επιλογές που έχει κάνει το άτομο. Μπορεί δύο άνθρωποι μεταξύ τους να έχουν το ίδιο DNA, όμως ο τρόπος ζωής να είναι τελείως διαφορετικός.
Αυτό το τελικό αποτέλεσμα μπορούμε να το δούμε μετρώντας πολύ μικρά μόρια, τους μεταβολίτες κι εκεί μπορούμε να χτίσουμε θεραπευτικές αγωγές και να δώσουμε οδηγίες προληπτικά είτε στα αυτοάνοσα είτε και σε άλλα χρόνια προβλήματα υγείας.
 
ΒΣ: Τα αυτοάνοσα θεωρείτε ότι είναι πιο συχνές παθήσεις στο δυτικό κόσμο;

ΔΤ: Ναι, σίγουρα. Στο δυτικό κόσμο τα αυτοάνοσα είναι η πρώτη αιτία νόσου. Υπολογίζεται ότι στις ΗΠΑ και την Ευρώπη 1 στα 5 άτομα πάσχει από αυτοάνοσο. Και αυτές ήταν οι στατιστικές της προηγούμενης πενταετίας, πιθανόν να έχει αυξηθεί ο μέσος όρος. Η επίπτωση των αυτοάνοσων νοσημάτων και ο ρυθμός εμφάνισής τους ξεπερνά τον καρκίνο και τα καρδιαγγειακά νοσήματα μαζί. Μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί μεγάλη έμφαση, αρχικά γιατί υπάρχουν πάνω από 150 αυτοάνοσα. Κι αυτό γιατί εξετάζοντάς τα μεμονωμένα, η συχνότητα εμφάνισης της κάθε ασθένειας από μόνη της δείχνει να είναι σχετικά χαμηλή.
 
ΒΣ: Τι είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα;

ΔΤ: Αυτοάνοσα είναι τα νοσήματα όπου ο οργανισμός επιτίθεται στον εαυτό του. Το ανοσοποιητικό μας σύστημα, αντί να αναγνωρίζει τα δικά του όργανα και ιστούς ως δικά του, να επιδεικνύει δηλαδή μια ανοχή και να μην τα «χτυπάει», ξαφνικά δεν τα αναγνωρίζει και αρχίζει και τα χτυπάει με διαφορετικούς τρόπους, με αντισώματα, με λευκά αιμοσφαίρια και άλλους μηχανισμούς.
 
Β.Σ: Πώς γίνεται το σώμα μας να μην μπορεί να αναγνωρίσει δικά του κύτταρα και να στρέφεται ουσιαστικά ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό; 

ΔΤ: Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους: Ο πρώτος λόγος (που ήταν και ο επικρατέστερος μέχρι σήμερα) είναι ότι το ανοσοποιητικό τρελαίνεται, δε λειτουργεί σωστά και αρχίζει να γίνεται επιθετικό προς τους ιστούς.
Από την άλλη όμως -και αυτή είναι μια νέα προσέγγιση- είναι ότι οι ίδιοι οι ιστοί, τα ίδια τα κύτταρα αρχίζουν και αλλοιώνονται. Λέγαμε πριν ότι ένα κύτταρο έχει ελλείψεις σε συστατικά γιατί δεν τα προσλαμβάνει, έχει αλλοιωθεί όλη η τροφική αλυσίδα, ενώ είναι παράλληλα επιβαρυμένο με συστατικά που δεν θα έπρεπε, καθώς είναι ξένα προς τη ζωή, είναι οι λεγόμενες ξενοβιοτικές ενώσεις.  Αλλάζει λοιπόν η βιοχημική ισορροπία του κυττάρου. Αλλάζοντας το κύτταρο, έρχεται το ανοσοποιητικό σύστημα και δεν αναγνωρίζει τα ίδια του τα κύτταρα, γιατί αυτά έχουν αλλάξει. Οπότε δεν αρκεί πλέον η προσέγγιση που είχαμε παλαιότερα να καταστείλουμε το ανοσοποιητικό για να μην χτυπάει τα ίδια του τα κύτταρα και όργανα.

Θα πρέπει σίγουρα να το κάνουμε και αυτό για να ελέγξουμε την πορεία της νόσου και να ενισχύσουμε την ποιότητα ζωής του ασθενούς. Παράλληλα όμως, πρέπει να αποκαταστήσουμε τη φυσιολογική λειτουργεία του κυττάρου ή του ιστού. Γι’ αυτό βλέπουμε ότι όταν κάποιος νοσήσει από ένα αυτοάνοσο, είναι πολύ πιθανό να νοσήσει και από άλλο αυτοάνοσο, καθώς αυτή η δυσλειτουργία αφορά όλο τον οργανισμό.
Όπως θα μπορούσε να συμβεί για παράδειγμα με τη νόσο του Χασιμότο (αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα), όπου το σώμα παράγει αντισώματα και σταδιακά καταστρέφει τον θυρεοειδή αδένα), όπου ξεκινάει η αυτοανοσία από τον θυρεοειδή και στη συνέχεια μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλα όργανα.


Συνέχεια Μέρος 2ο του άρθρου





Εγγραφειτε στο Newsletter μας και αποκτηστε δωρεαν αποσπασμα του βιβλιου
Ειδικός Γενικός Οικογενειακός Ιατρός Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Μέλος του European Institute of Nutritional Medicine.
Ενδοκρινολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης
Ειδική Ρευματολόγος
Ειδικός Γενικός Οικογενειακός Ιατρός-Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Ρώμης "La Sapienza"
Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος Μετεκπαιδευθείς Imperial College Healthcare, London Northwest University Healthcare NHS Trust
Ιατρός / Χειρουργός Ιατρικής, Χειρουργικής, Αναισθησιολογίας και Αναζωογόνησης, Επιστήμη της Διατροφής στο Πανεπιστήμιο της Παβίας
Ιατρός / Παθολόγος, με εξειδίκευση στην εσωτερική παθολογία στο πανεπιστήμιο της Παβίας, Ιταλία.
Ιατρός / Παιδίατρος, Ιατρικής και χειρουργικής του Πανεπιστημίου της Βερόνα, με ειδίκευση στην παιδιατρική και έμφαση στην αλλεργιολογία και παιδιατρική πνευμονολογία.
Μοριακή Βιολόγος, Μεταπτυχιακή Ειδίκευση MSc by Research in Biomedical Sciences, University of Edinburgh. Κάτοχος πιστοποίησης Μεταβολομικής και Διατροφικής Ιατρικής του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Διατροφικής Ιατρικής, EINuM.
BSc Βiomedical Sciences UCL PhD.c. Nutritional Therapist, Κάτοχος τίτλου του European Institute of Nutritional Medicine, Κάτοχος τίτλου του Institute of Functional Medicine
Κλινική Διατροφολόγος Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου "Universita` degli Studi di MIlano" Γεν. Γραμματέας του European Institute of Nutritional Medicine
Βιολόγος Διατροφολόγος, Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Πάδοβας με μεταπτυχιακό στην εξελικτική βιολογία
Βιολόγος Διατροφολόγος, Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, με εξειδίκευσή στην Βιολογία της Υγείας (Health Biology)
Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders & Obesity. National Centre for Eating Disorders, London U.K.
Δ/νση Προσωπικού και Διοίκησης
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders & Obestity. National Centre for Eating Disorders, London U.K. Ειδικός Αθλητικής Διατροφής, International Society of Sports Nutrition
Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders and Obesity Κάτοχος τίτλου του European Institute of Nutritional Medicine

Επιστημονική Ομάδα

www.metabolomicmedicine.com Η Επιστημονική Ομάδα της Metabolomic Clinic αποτελείται από εξειδικευμένους κλινικούς ιατρούς που μοιράζονται μαζί σας την εμπειρία τους στην αιχμή της σύγχρονης ιατρικής. Δείτε τους όλους