Δημοφιλή Άρθρα

Δημοφιλή Άρθρα

Υπηρεσίες

Δείτε επίσης

Ανοσοποιητικό, καρκίνος και βιταμίνη D. Nέα στοιχεία
Υπέρταση και Αλάτι, Μύθοι και Πραγματικότητες!
Γιατί κάποιοι είναι τυχεροί και κάποιοι άλλοι δεν είναι;
Μήπως είστε Αφυδατωμένοι; Κοινά Νοσήματα και Συμπτώματα που οφείλονται στη Χρόνια Αφυδάτωση

Αυτοάνοσα & Τρόπος Ζωής


Μπορούμε να Προλάβουμε και να Αναστρέψουμε τα Αυτοάνοσα Νοσήματα;

Συνέντευξη του Dr. Δημήτρη Τσουκαλά στην Βίκυ Σπύρου στην εκπομπή Υγεία και Σπορ της ERA ΣΠΟΡ

Μέρος 2ο 

Β.Σ
Είναι οι γυναίκες πιο ευάλωτες στα αυτοάνοσα;

Δ.Τ: Ναι, οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες στα αυτοάνοσα. Στη νόσο του Χασιμότο για παράδειγμα 9 στις 10 περιπτώσεις αφορούν σε γυναίκες. Αυτό συμβαίνει γιατί το γυναικείο σώμα υπόκειται σε συνεχείς ορμονικές αλλαγές κατά τη διάρκεια της ζωής. Έχουμε την έναρξη της περιόδου στην εφηβεία, τις εγκυμοσύνες, τις ορμονικές αλλαγές που προκύπτουν κάθε μήνα σε μια γυναίκα λόγω του κύκλου, με εναλλαγή των επιπέδων των οιστρογόνων και της προγεστερόνης, και την εμμηνόπαυση. Επίσης ο γυναικείος οργανισμός εμφανίζει και αυξημένες ανάγκες σε μικροθρεπτικά και βιταμίνες λόγω των κυήσεων και των συνεχών ορμονικών αλλαγών.
 
Β.Σ Μιλάμε λοιπόν για μια πλάνη του ανοσοποιητικού;

Δ.Τ Ακριβώς, μιλάμε για μια πλάνη του ανοσοποιητικού. Αλλάζουν τα κύτταρα και το ανοσοποιητικό είναι υπερδιεγερμένο, συμβαίνουν και τα δύο αυτά μαζί. Αρχικά, εμφανίζεται σε ένα όργανο και είναι συνήθως σε ένα όργανο στο οποίο ο καθένας από εμάς έχει μια ευαισθησία, αλλά στην πραγματικότητα, επηρεάζει όλο τον οργανισμό. Έτσι λοιπόν, όταν κάποιος νοσεί από ένα αυτοάνοσο, στην πορεία της ζωής του μπορεί να νοσήσει και από άλλα. 
 
Β.Σ: Έχετε καταλήξει ποιοι είναι οι παράγοντες οι οποίοι οδηγούν στην εμφάνιση ενός τέτοιου νοσήματος;

Δ.Τ: Πολλοί άνθρωποι που με επισκέπτονται και συζητάμε πιστεύουν ότι το στρες είναι ο Νο1 παράγοντας. Μπορεί να είναι για πολλά νοσήματα, για τα περισσότερα αυτοάνοσα όμως, το στρες είναι η σκανδάλη, είναι αυτό που θα πυροδοτήσει την εκδήλωση τους. Είμαστε στο όριο οργανικά, έχουμε χάσει τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού και έρχεται ένα έντονο στρες και είναι αυτό που «δίνει το σπρώξιμο» και κάνει τη νόσο να εμφανιστεί. Ο βασικός λόγος όμως είναι η αλλοίωση της βιοχημικής ισορροπίας. Υπάρχουν βέβαια και αυτοάνοσα όπως αυτά που αφορούν στο δέρμα κυρίως, η ψωρίαση για παράδειγμα, όπου το στρες είναι κυρίαρχος παράγοντας.

Μια σπουδαία ερευνήτρια η De Rosa, σε σχετικά πρόσφατη δημοσίευση μελέτης στο περιοδικό Nature, περιγράφει τον όρο «Metabolic Pressure» (μεταβολική πίεση), όπου αναφέρει ότι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι σχετικά σπάνια στις αναπτυσσόμενες χώρες. Όσο πιο πλούσια είναι μια χώρα, όσο πιο υψηλό είναι το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων της, τόσο μεγαλύτερη είναι και η επίπτωση των αυτοάνοσων. Είναι πιο πολύ επεξεργασμένες οι τροφές που καταναλώνονται, πιο άσηπτο το περιβάλλον.  Όλο αυτό μας κάνει από την παιδική ηλικία και τη στιγμή της γέννησης να μην ερχόμαστε σε επαφή με παθογόνα μικρόβια που πρέπει να έρθουμε σε επαφή και μας κάνουν καλό. Η ευρεία χρήση αντισηπτικών, χλωρίνης, οινοπνεύματος οδηγεί σε ακραία αποστείρωση του περιβάλλοντος, με αποτέλεσμα να μην ερχόμαστε σε επαφή με καλά μικρόβια, το οποίο μας επηρεάζει αρνητικά. Ένα καλό πλύσιμο των χεριών με νερό και σαπούνι είναι αρκετό.

Ένας άνθρωπος μόλις γεννιέται είναι στείρος σαν οργανισμός. Από  την πρώτη  στιγμή της γέννησης και μετά, έρχεται σε επαφή με το περιβάλλον, με το σώμα της μητέρας και αρχίζει και αποικίζεται με μικρόβια. Ο οργανισμός μας έχει περίπου 10 τρισεκατομμύρια κύτταρα και πάνω από 50 τρισεκατομμύρια μικρόβια και μικροοργανισμούς. Επομένως οι μικροοργανισμοί δεν είναι εχθροί μας.
Πλέον στις συνθήκες που ζούμε δύσκολα βρίσκουμε μικρόβια. Ας πούμε τα φυτοφάρμακα, πέραν της άμεσης τοξικότητας που δημιουργούν, σκοτώνουν τα μικρόβια στην επιφάνεια του οργανισμού κι έτσι προσλαμβάνουμε τροφές χωρίς καλά μικρόβια. Ένα από τα καλύτερα προβιοτικά είναι οι ελιές που βρίσκονται στην άλμη. Αυτή η καλλιέργεια τους δίνει τη δυνατότητα να αναπτυχθούν μικρόβια που αναπτύσσονται και στο γιαούρτι, σε μεγάλη ποσότητα και με μεγάλη ποικιλία, κι αυτό τις κάνει μια υψηλής ποιότητας τροφή.

Ένας οργανισμός λοιπόν που αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον που δεν έρχεται σε επαφή με τα παθογόνα, τα οποία συμβάλουν στην ωρίμανση του ανοσοποιητικού μας, γιατί το 80% του ανοσοποιητικού μας βρίσκεται στο έντερο, έχει ελλείψεις. Σε αυτό το κομμάτι έρχεται η μεταβολική πίεση που ανέφερε η De Rosa. Όταν τρώμε ζάχαρη ταΐζουμε τα κακά μικρόβια με ζάχαρη, οπότε αλλάζουμε τις ισορροπίες. Καταναλώνουμε αλκοόλ, πάλι αλλάζουμε τις ισορροπίες, χρησιμοποιούμε εκτεταμένα αντιβιοτικά και πάλι αλλάζουμε τις ισορροπίες και τη χλωρίδα του εντέρου.
Το πιο απλό πράγμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να καταναλώνουμε πραγματική τροφή. Να τρώμε ελιές, σαλάτα, φέτα, γιαούρτι, τροφές που η γιαγιά ή η προγιαγιά μας θα έτρωγε και είναι τροφές για τις οποίες έχουμε γενετικά προσαρμοστεί. Είμαστε γενετικά προγραμματισμένοι να είμαστε υγιείς, το σώμα μας είναι μαζί μας, δεν είναι εναντίον μας.
 
Β.Σ: Νιώθω από τα όσα έχουμε συζητήσει μέχρι τώρα, έχουμε ευθύνη κι εμείς για όλο αυτό, έτσι δεν είναι;

Δ.Τ:  Ναι, φυσικά και έχουμε ευθύνη. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 80% των χρόνιων νοσημάτων οφείλονται στον τρόπο ζωής και διατροφής. Από τη μια είναι βαρύ γιατί μπορεί να σκεφτεί κανείς ότι πρέπει να αναλάβει υπευθυνότητα και φταίει, από την άλλη όμως δεν μπορείς να πεις «φταίω» όταν δεν ξέρεις. Έχει να κάνει και με την κοινωνική εκπαίδευση. Έχουμε προσαρμοστεί σε ένα τρόπο ζωής ο οποίος μας έρχεται από την τηλεόραση, από το Χόλυγουντ, έχει τα καλά του έχει και τα κακά του. Όλες οι τροφές που αγοράζουμε και είναι συσκευασμένες σε κουτάκια, εμπλουτισμένες με χρωστικές ουσίες, δεν ξέρω κατά πόσο καλύπτουν τον όρο τροφή.

Έχουμε το θέμα ότι οι άνθρωποι είμαστε παμφάγα ως όντα, μπορούμε να φάμε τα πάντα. Το λιοντάρι για παράδειγμα θα φάει κρέας. Ο άνθρωπος όμως μπορεί να φάει τα πάντα και αυτό σημαίνει ότι μπορεί να φάει κάτι το οποίο έχει ενισχυτικά γεύσης, χρωστικές και μηδενική θρεπτική αξία. Μπορούμε να φάμε πατατάκια, να πιούμε αναψυκτικά. Ποια είναι η θρεπτική αξία σε όλα αυτά; Τρώμε τέτοιες τροφές οι οποίες μας προσφέρουν κάποια ευχαρίστηση και μπορούμε σποραδικά να τις γευόμαστε. Αν κάποιος όμως ξεκινήσει να τρώει τροφές με υψηλή ποιότητα, που περιέχουν φυσικά συστατικά όπως φέτα, ελιές, ξηρού καρπούς, σαλάτες, κατσικάκι, ρίγανη, φυσικό αλάτι από τα Κύθηρα -και στη χώρα μας έχουμε μεγάλη πρόσβαση σε τέτοιες τροφές- συνειδητοποιεί ότι οι γεύσεις τους είναι πολλαπλάσιες και δεν έχουν καμία σχέση με τις επεξεργασμένες τροφές. Οι κατασκευαστές τέτοιων τροφών έχουν ως στόχο να αγοράσουμε περισσότερο.  

Αυτός είναι ο λόγος που προστίθενται ενισχυτικά γεύσης, τα οποία δημιουργούν την αίσθηση ότι θέλουμε να φάμε όλο και περισσότερο. Χάνεται ο κορεσμός. Όταν τρώμε φαγητό χορταίνουμε, όταν πίνουμε όμως αναψυκτικά και τρώμε πατατάκια ή πίτσα, χάνεται ο κορεσμός, γιατί είναι τέτοιες οι γεύσεις. Τρώμε λοιπόν όλο και περισσότερο και αισθανόμαστε ότι είναι άγευστες οι φυσικές τροφές. Ένα παιδί για να μάθει μια νέα τροφή πρέπει να τη δοκιμάσει 20 φορές. Εάν φάει όμως ένα γλυκό ή μια καραμέλα θα του αρέσει αμέσως. Οπότε είναι άνιση η μάχη.
 
Β.Σ: Η διατροφή είναι κεντρικός παράγοντας, άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν ποιοι είναι;

Δ.Τ: Ένας ακόμη παράγοντας είναι το άγχος. Υπάρχουν κάποια αυτοάνοσα, όπως η ψωρίαση και κάποια άλλα δερματικά, στα οποία το άγχος παίζει κυρίαρχο ρόλο, θα μπορούσαμε να πούμε 50-50. Πάλι όμως υπάρχει υποκείμενη βιοχημική ανισορροπία του οργανισμού η οποία οδηγεί στην εκδήλωσή τους. Στα υπόλοιπα αυτοάνοσα, η απώλεια της βιοχημικής ισορροπίας του οργανισμού σε αναλογία με το άγχος είναι 80 – 20, δηλαδή 80% η έλλειψη βιοχημικής ισορροπίας και 20% το άγχος. Το κυρίαρχο όμως είναι όταν χάνεται η βιοχημική ισορροπία του οργανισμού μας.

Πάνω σε αυτό, έρχεται να προστεθεί και το άγχος της διάγνωσης της νόσου. Όταν ένας γιατρός μας ανακοινώνει ότι πάσχουμε από κάποιο χρόνιο νόσημα, ότι δεν θεραπεύεται και ότι θα πρέπει να είμαστε για πάντα υπό φαρμακευτική αγωγή και σταδιακά θα χειροτερεύουμε, αυτό δημιουργεί ένα επιπρόσθετο άγχος. Σίγουρα η επιστήμη έχει σημειώσει τεράστια πρόοδο, έχουν δημιουργηθεί καινούργια φάρμακα και βιολογικοί παράγοντες, μια μεγάλη γκάμα τόσο σε διαγνωστικό, όσο και σε θεραπευτικό επίπεδο. Όταν όμως μια νόσος οφείλεται σε αλλοίωση της βιοχημικής ισορροπίας πρέπει κι εμείς να την επαναφέρουμε σε αυτό που είναι το φυσιολογικό για το σώμα μας. Χρειάζεται λοιπόν να βοηθήσουμε τον οργανισμό μας να αποκαταστήσει την ισορροπία του για να μπορέσει να λειτουργήσει φυσιολογικά.

Είναι σαν να έχουμε ένα αυτοκίνητο και αντί να βάζουμε βενζίνη 98 οκτανίων του βάζουμε καυσόξυλα. Μόλις παρουσιάσει πρόβλημα ψάχνουμε να βρούμε τι φάρμακο θα του δώσουμε για να λειτουργήσει ξανά η μηχανή. Η φαρμακευτική αγωγή είναι απαραίτητη σε πολλές περιπτώσεις, όμως δεν μπορούμε να πάρουμε ένα φάρμακο και να περιμένουμε να μας λύσει όλα τα προβλήματα. Η Ιατρική έχει πολλά εργαλεία, διαγνωστικά, φαρμακευτικά, άλλα πρέπει να αξιοποιήσουμε όλη τη γκάμα αυτών των εργαλείων. Πρέπει λοιπόν να πάρουμε την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή και παράλληλα να αλλάξουμε τον τρόπο ζωής και διατροφής που μας οδήγησε στη νόσο.

Εάν δεν έχουμε εμφανίσει ακόμη νόσο και έχουμε απλά κάποια πρώτα σημάδια, δεν είναι νόσος. Εάν όμως νιώθουμε κουρασμένοι, χωρίς ενέργεια, σημαίνει ότι το σώμα μας δεν αποδίδει. Μέχρι να εμφανιστεί η νόσος, το σώμα μας έχει κάνει τεράστια προσπάθεια για να το καταπολεμήσει. Όταν θα εμφανιστεί σημαίνει ότι έχει ήδη διανύσει πολύ δρόμο, οπότε χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια.
 
ΒΣ:  Ποια είναι τα σημάδια που μπορεί να δούμε στο σώμα μας τα οποία αποτελούν προειδοποίηση για την κατάσταση της υγείας μας πριν την εκδήλωση της νόσου;

ΔΤ: Αρχικά η κόπωση, η κακή διάθεση, η κακή λειτουργία της πέψης (φουσκώματα, καούρες, μη ομαλή λειτουργία του εντέρου), ο έντονος εκνευρισμός που δεν δικαιολογείται από τις περιστάσεις, ο πονοκέφαλος, η συχνή εμφάνιση αλλεργιών, αυτά είναι μερικά από τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσουμε.
Όταν το σώμα μας «ζορίζεται» βρίσκεται σε στρες. Ο περισσότερος κόσμος έχει στο μυαλό του ότι το στρες είναι μόνο ψυχογενές. Είναι κι αυτό μια μορφή στρες, αλλά στην πραγματικότητα, στρες στην Ιατρική ορίζεται οποιαδήποτε δυσκολία ή μεγάλη αλλαγή που πρέπει να ανταπεξέλθει ο οργανισμός, κι εκεί παράγει ορμόνες του στρες (κορτιζόλη, αδρεναλίνη, ντοπαμίνη). Όλες αυτές είναι ορμόνες που όταν το σώμα παράγει λιγότερη ενέργεια, γιατί δεν δουλεύει καλά, έρχονται να καλύψουν το έλλειμα ενέργειας. Αρχίζουμε λοιπόν να έχουμε εναλλαγές εξάντλησης, υπερέντασης, το οποίο δεν είναι φυσιολογικό. Αυτό κρατάει αρκετά χρόνια μέχρι να εμφανιστεί μια νόσος.

Αυτό που έχω παρατηρήσει είναι ότι μέχρι μια γενιά, περίπου όσοι είναι σήμερα πάνω 40 ετών, ζήσαμε σε μια εποχή όπου η μεσογειακή διατροφή ήταν μέρος της ζωής μας. Οι μητέρες μας μαγείρευαν όσπρια, κρέας, σαλάτα, ψάρια. Κάναμε άσκηση, παίζαμε σαν παιδιά κυρίως σε εξωτερικούς χώρους. Έχοντας ζήσει, έως και τα 18 μας, σε ένα υγιεινό περιβάλλον ξεκινήσαμε με καλές βάσεις. Περνώντας όμως τα χρόνια ακολουθούμε έναν τρόπο ζωής και διατροφής ο οποίος παρέκκλινε από αυτό το μοντέλο. Εγώ θυμάμαι ως φοιτητής και φεύγοντας από το σπίτι, ότι έτρωγα μακαρόνια, πίτσες, αναψυκτικά και καφέδες σε τεράστιες ποσότητες για να διαβάσω.

Αρχίζουν λοιπόν να εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια, αλλά λόγω έλλειψης χρόνου αυτό που κάνουμε είναι να πάρουμε απλά ένα χάπι, γιατί «δεν προλαβαίνουμε» να κάνουμε κάτι πιο ουσιαστικό. Πρέπει να δουλέψουμε, να δώσουμε εξετάσεις, να παντρευτούμε, να πάρουμε δάνειο, να κάνουμε παιδιά. Όλα αυτά τα χρόνια το σώμα μαζεύει προβλήματα και παλεύει να προσαρμοστεί στο νέο τρόπο ζωής που έχουμε υιοθετήσει. Όταν όμως τακτοποιήσουμε τα περισσότερα πράγματα στη ζωή μας, έχουμε πλέον μια καλή δουλειά, έχουμε ένα σπίτι, έχουμε κάνει οικογένεια, γύρω στα σαράντα συνήθως, αρχίζουν και εμφανίζονται τα προβλήματα. Γιατί πρώτα το σώμα μας δούλευε σε αυξημένη πίεση, αυτό που λέμε στρες (μεταβολικό ή ψυχογενές) και ανεβάζει το βαθμό αναγκαιότητας για να ανταπεξέλθει. Στη συνέχεια όμως μόλις χαλαρώσουμε εμφανίζονται τα προβλήματα. Το ίδιο συμβαίνει σε πολλούς ανθρώπους τα Σαββατοκύριακα ή στις διακοπές όταν χαλαρώνουν.
 
Β.Σ: Μπορεί η τροφή μας να γίνει το φάρμακό μας, όπως έλεγε ο Ιπποκράτης, και  στα αυτοάνοσα;

ΔΤ: Τα αυτοάνοσα είναι μια κατηγορία νοσημάτων, που όπως συζητήσαμε και προηγουμένως, έχει αλλάξει η βιοχημική ισορροπία του οργανισμού, μπερδεύεται το ανοσοποιητικό, αλλάζουν και τα κύτταρα, αλλά η λογική παραμένει ίδια όπως και σε όλα τα χρόνια νοσήματα. Το σώμα έχει αποκλίνει από τις προδιαγραφές λειτουργίας του οργανισμού. Αυτή η απόκλιση, είναι η προσπάθεια του οργανισμού να προσαρμοστεί σε έναν βλαβερό τρόπο ζωής. Αυτός είναι ένας εξαιρετικός ορισμός της χρόνιας νόσου. 
 
Β.Σ:  Ποιες είναι οι λύσεις για να αντιστρέψουμε ένα αυτοάνοσο νόσημα; Ή ένα αυτοάνοσο νόσημα είναι κάτι που άπαξ και εμφανιστεί στον οργανισμό μας θα είναι σαν να το «παντρευόμαστε;»

ΔΤ: Αυτό εξαρτάται από το νόσημα και το όργανο το οποίο εμπλέκεται. Σίγουρα υπάρχουν λύσεις σε όλα τα επίπεδα. Το θέμα είναι ότι υπάρχουν κάποια όργανα και ιστοί που έχουν δυνατότητα ανάπλασης, όπως είναι το δέρμα, και άλλα όργανα, όπως το κεντρικό νευρικό σύστημα και η καρδιά, που εάν υποστούν μια βλάβη είναι μη αναστρέψιμη. Οπότε, αν το πρόβλημα αφορά έναν ιστό, ένα όργανο (όπως το έντερο, οι αρθρώσεις, το δέρμα) το οποίο έχει την ικανότητα ανάπλασης, μπορεί να βελτιωθεί η εικόνα ανάλογα και με το πόσο έχει προχωρήσει η νόσος. Υπάρχουν και κάποια άλλα όργανα που μπορούμε να σταματήσουμε τη νόσο στο σημείο που τη βρήκαμε, το οποίο είναι πολύ σημαντικό για τον ασθενή. Το καλύτερο φυσικά θα ήταν να έρθει κάποιος προληπτικά, αυτό είναι κάτι που έχει ήδη ξεκινήσει την τελευταία δεκαετία. Οι άνθρωποι επισκέπτονται το γιατρό πιο γρήγορα όταν νιώσουν κάποια πρώτα συμπτώματα κόπωσης, μειωμένης ενέργειας  γιατί θέλουν να καταλάβουν τι συμβαίνει. Αρχίζουμε να έχουμε μια μεγαλύτερη επίγνωση γιατί βλέπουμε και ανθρώπους γύρω μας να εμφανίζουν προβλήματα υγείας. Επομένως θέλουμε να προλάβουμε τη δική μας κατάσταση πριν εμφανίσουμε το πρόβλημα, το οποίο είναι και η καλύτερη επιλογή.

Συνέχεια Μέρος 3ο του άρθρου






Εγγραφειτε στο Newsletter μας και αποκτηστε δωρεαν αποσπασμα του βιβλιου
Ειδικός Γενικός Οικογενειακός Ιατρός Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Μέλος του European Institute of Nutritional Medicine.
Ενδοκρινολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης
Ειδική Ρευματολόγος
Ειδικός Γενικός Οικογενειακός Ιατρός-Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Ρώμης "La Sapienza"
Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος Μετεκπαιδευθείς Imperial College Healthcare, London Northwest University Healthcare NHS Trust
Ιατρός / Χειρουργός Ιατρικής, Χειρουργικής, Αναισθησιολογίας και Αναζωογόνησης, Επιστήμη της Διατροφής στο Πανεπιστήμιο της Παβίας
Ιατρός / Παθολόγος, με εξειδίκευση στην εσωτερική παθολογία στο πανεπιστήμιο της Παβίας, Ιταλία.
Ιατρός / Παιδίατρος, Ιατρικής και χειρουργικής του Πανεπιστημίου της Βερόνα, με ειδίκευση στην παιδιατρική και έμφαση στην αλλεργιολογία και παιδιατρική πνευμονολογία.
Μοριακή Βιολόγος, Μεταπτυχιακή Ειδίκευση MSc by Research in Biomedical Sciences, University of Edinburgh. Κάτοχος πιστοποίησης Μεταβολομικής και Διατροφικής Ιατρικής του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Διατροφικής Ιατρικής, EINuM.
BSc Βiomedical Sciences UCL PhD.c. Nutritional Therapist, Κάτοχος τίτλου του European Institute of Nutritional Medicine, Κάτοχος τίτλου του Institute of Functional Medicine
Κλινική Διατροφολόγος Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου "Universita` degli Studi di MIlano" Γεν. Γραμματέας του European Institute of Nutritional Medicine
Βιολόγος Διατροφολόγος, Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Πάδοβας με μεταπτυχιακό στην εξελικτική βιολογία
Βιολόγος Διατροφολόγος, Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, με εξειδίκευσή στην Βιολογία της Υγείας (Health Biology)
Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders & Obesity. National Centre for Eating Disorders, London U.K.
Δ/νση Προσωπικού και Διοίκησης
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders & Obestity. National Centre for Eating Disorders, London U.K. Ειδικός Αθλητικής Διατροφής, International Society of Sports Nutrition
Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders and Obesity Κάτοχος τίτλου του European Institute of Nutritional Medicine

Επιστημονική Ομάδα

www.metabolomicmedicine.com Η Επιστημονική Ομάδα της Metabolomic Clinic αποτελείται από εξειδικευμένους κλινικούς ιατρούς που μοιράζονται μαζί σας την εμπειρία τους στην αιχμή της σύγχρονης ιατρικής. Δείτε τους όλους