Δημοφιλή Άρθρα

Δημοφιλή Άρθρα

Υπηρεσίες

Πώς ο Τρόπος Ζωής μας Επιδρά στην Ανάπτυξη Αυτοάνοσου Νοσήματος


Το 80% των παραγόντων που επηρεάζουν την εκδήλωση αυτοάνοσου νοσήματος αφορούν σε μεταβολικούς παράγοντες, που μπορούν να μεταβληθούν και συνδέονται με τον τρόπο ζωής, τις ελλείψεις του οργανισμού και τη διατροφή.

Πώς ο Τρόπος Ζωής μας Επιδρά στην Ανάπτυξη Αυτοάνοσου Νοσήματος

Τα αυτοάνοσα νοσήματα οφείλονται κυρίως σε παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με τον τρόπο ζωής και διατροφής.

Καθώς οι παράγοντες αυτοί είναι μεταβλητοί, μπορούν δηλαδή να αλλάξουν, στοχευμένες ιατρικές παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής και διατροφής, οδηγούν σε ουσιαστική βελτίωση της πορείας της νόσου, καθώς και σε βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων που έχουν εκδηλώσει αυτοάνοσο νόσημα.

Του Dr. Δημήτρη Τσουκαλά


Τα αυτοάνοσα είναι χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα, όπου το ανοσοποιητικό σύστημα λανθασμένα επιτίθεται στα ίδια τα όργανα και ιστούς που πρέπει να προστατεύσει.
 
Ο ρόλος του ανοσοποιητικού συστήματος, είναι να προστατεύει τον οργανισμό από παθογόνους παράγοντες, όπως μικρόβια και ιούς. Φυσιολογικά, το ανοσοποιητικό όταν αντιλαμβάνεται την παρουσία ξένων στοιχείων, εξαπολύει αντισώματα και λευκά αιμοσφαίρια εναντίον των εισβολέων.
 
Στα αυτοάνοσα νοσήματα ωστόσο, το ανοσοποιητικό σύστημα λανθασμένα αναγνωρίζει κύτταρα και ιστούς του ίδιου του οργανισμού, ως ξένα. Απελευθερώνονται έτσι αντισώματα έναντι των δικών του ιστών, που ονομάζονται αυτο-αντισώματα και επιτίθενται σε όργανα όπως ο θυρεοειδής, οι αρθρώσεις ή το νευρικό σύστημα. Ανάλογα με το όργανο που βάλλεται, εκδηλώνεται και διαφορετικό νόσημα. 

Ενδεικτικά κάποια από τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι:

  • Σκλήρυνση Κατά Πλάκας
  • Θυρεοειδίτιδα Χασιμότο
  • Ρευματοειδής Αρθρίτιδα 
  • Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ)
  • Ψωρίαση
  • Ψωριασική αρθρίτιδα
  • Ελκώδης Κολίτιδα
  • Νόσος του Crohn
  • Μυασθένεια
  • Αυτοάνοση Ηπατίτιδα
  • Σκληροδερμία
  • Κοιλιοκάκη
  • Γυροειδής Αλωπεκία
  • Σύνδρομο Sjogren
  • Λεύκη
  • Νόσος του Graves
  • Νόσος του Addison
  • Διαβήτης Τύπου 1
  • Ουδετεροπενία (χαμηλά λευκά αιμοσφαίρια - ουδετερόφιλα)
  • Δερματομυοσίτιδα
  • Αγκυλοποιητική Σπονδυλαρθρίτιδα
  • Νόσος Αδαμαντιάδη - Behcet
  • Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο
  • Κακοήθης ή Μεγαλοβλαστική Αναιμία (νόσος του Μπίρμερ)
  • Πρωτοπαθής Χολική Κίρρωση
  • Πέμφιγα       

Μέχρι σήμερα έχουν περιγραφεί πάνω από 150 διαφορετικά αυτοάνοσα νοσήματα με κοινό σημείο μεταξύ τους, τη δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος(1).

Πρόκειται για νοσήματα που συχνά απαιτούν τη λήψη ισχυρών φαρμακευτικών αγωγών εφ' όρου ζωής. Μέχρι πρόσφατα η αντιμετώπιση τους στόχευε κυρίως στη μείωση της φλεγμονής και στην καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος(2,3).

Η εξέταση των αυτοάνοσων ως μια ομάδα ασθενειών, που οφείλονται σε κοινούς παράγοντες, έχει δώσει νέες προοπτικές στην αντιμετώπιση τους. Ιδιαίτερα η κατανόηση ότι τα αυτοάνοσα οφείλονται σε παράγοντες κινδύνου, που μπορούν σε ένα μεγάλο μέρος να μεταβληθούν, έχει αλλάξει την οπτική μας σχετικά με τις δυνατότητες πρόληψης, αλλά και την πορεία εξέλιξης αυτών των νοσημάτων.
Νέα στοιχεία καταδεικνύουν ότι διαφορετικά αυτοάνοσα νοσήματα, έχουν κοινά μεταβολικά χαρακτηριστικά(4). Άρα και κοινούς παράγοντες που προκαλούν τη νόσο.  

Ενισχύεται έτσι η άποψη, ότι οι διαταραχές σε επίπεδο μεταβολισμού, προηγούνται της εμφάνισης αυτοάνοσων(5). Είναι, δηλαδή, οι διαταραχές του μεταβολισμού που προκαλούν τα αυτοάνοσα και όχι το αντίθετο. Αλλαγές και διαταραχές του μεταβολισμού, συνδέονται άμεσα με την ανάπτυξη αυτοάνοσου νοσήματος. 

Η αντιμετώπιση των μεταβολικών διαταραχών που οδηγούν στην εμφάνιση των αυτοάνοσων ασθενειών, οδηγούν σε σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, καθώς και της πορείας της νόσου.


Αυτοάνοσα Νοσήματα & Κληρονομικότητα
 
Ένα οικογενειακό ιστορικό αυτοάνοσων ασθενειών είναι από μόνο του, παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη μιας αυτοάνοσης διαταραχής. Ωστόσο, σε οικογένειες με προδιάθεση για αυτοάνοσα νοσήματα, τα ίδια τα νοσήματα δεν μεταδίδονται απαραίτητα από το γονέα στα παιδιά.
 
Η ύπαρξη ενός τύπου αυτοάνοσου στην οικογένεια, μπορεί να προδιαθέσει τα παιδιά σε άλλους τύπους αυτοάνοσων νόσων. Για παράδειγμα, ένας γονέας μπορεί να έχει λύκο και το παιδί του να έχει αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξει κάποιο άλλο αυτοάνοσο (νεανικό διαβήτη, ψωρίαση, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, σκλήρυνση κατά πλάκας και άλλα). Ένα μέλος της οικογένειας μπορεί να έχει αυτοάνοση νόσο του εντέρου, αλλά ένα άλλο να διαγνωστεί με ρευματοειδή αρθρίτιδα(6).

 

Εικόνα 1: Τα αυτοάνοσα νοσήματα εμφανίζουν ραγδαία αύξηση τα τελευταία 50 χρόνια, που δεν μπορεί να εξηγηθεί λαμβάνοντας υπόψη μόνο την κληρονομική προδιάθεση. N Engl J Med 2002. 
 
Οι αυτοάνοσες ασθένειες δεν μεταδίδονται από ένα μόνο γονίδιο. Είναι πιθανώς ένας συνδυασμός πολλών γονιδίων, που μαζί με παράγοντες που συνδέονται με τον τρόπο ζωής, πυροδοτούν την ανάπτυξη της νόσου.
 
Παρότι δεν μπορούμε να παρέμβουμε στην κληρονομικότητα, αυτή εμπλέκεται σε λιγότερο από 20% στην ανάπτυξη αυτοάνοσου νοσήματος. Είναι ενθαρρυντικό ότι το υπόλοιπο 80% αφορά σε μεταβολικούς παράγοντες, που μπορούν να μεταβληθούν και συνδέονται με τον τρόπο ζωής, τις ελλείψεις του οργανισμού και τη διατροφή[7]

 
Γιατί Δυσλειτουργεί το Ανοσοποιητικό Σύστημα

Το ανοσοποιητικό σύστημα, απαρτίζεται από ένα σύνολο οργάνων, όπως οι αμυγδαλές, οι λεμφαδένες, η σπλήνα και ο μυελός των οστών, που έχουν σκοπό την προστασία του οργανισμού από εξωτερικούς παθογόνους παράγοντες, όπως μικρόβια, ιούς, ξένες προς τον οργανισμό χημικές ενώσεις, κ.ά.

Η δυσλειτουργία που προκύπτει στα αυτοάνοσα νοσήματα, είναι ότι το ανοσοποιητικό αντί να πλήττει μόνον τους εξωτερικούς παθογόνους παράγοντες, επιτίθεται και στα δικά του όργανα.  




Εικόνα 2. Αριστερά: Τα όργανα του ανοσοποιητικού συστήματος, αμυγδαλές, λεμφαδένες, θύμος αδένας, σπλήνα, σκωληκοειδής απόφυση, μυελός των οστών. Δεξιά: Πάνω από 150 διαφορετικά νοσήματα προκαλούνται από την επίθεση του ανοσοποιητικού στον ίδιο τον οργανισμό. National Institutes of Health,  Autoimmune Diseases, τροποποιημένη για Μetabolomic Medicine®.
 
Οι παράγοντες που προκαλούν τη δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και οδηγούν σε αυτοανοσία είναι:
 
  • Μεταβολικές διαταραχές: Νέα στοιχεία καταδεικνύουν ότι διαφορετικά αυτοάνοσα νοσήματα, έχουν κοινά μεταβολικά χαρακτηριστικά. Άρα και κοινούς παράγοντες που προκαλούν τη νόσο. Ενισχύεται έτσι η άποψη, ότι οι διαταραχές σε επίπεδο μεταβολισμού, προηγούνται της εμφάνισης αυτοάνοσων[8-13]. Είναι, δηλαδή, οι διαταραχές του μεταβολισμού που προκαλούν τα αυτοάνοσα και όχι το αντίθετο. Αλλαγές και διαταραχές του μεταβολισμού, συνδέονται άμεσα με την ανάπτυξη αυτοάνοσου νοσήματος.   
     
  • Ελλείψεις σε θρεπτικά στοιχεία που ρυθμίζουν την ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος: Βιταμίνες και θρεπτικά στοιχεία, όπως η βιταμίνη D, τα ω3 λιπαρά οξέα, το μαγνήσιο, το σελήνιο, τα προβιοτικά κ.ά. έχουν ανοσο-ρυθμιστική δράση.

    Είναι απαραίτητες δηλαδή, για τη φυσιολογική λειτουργία και ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Ελλείψεις σε αυτά τα στοιχεία, συνδέονται είτε με υπο-λειτουργία, είτε με υπερ-λειτουργία του ανοσοποιητικού.

    Η υπέρ-αντίδραση του ανοσοποιητικού συνδέεται με ελλείψεις του οργανισμού σε μικροθρεπτικά (Κρυμμένη Πείνα), και με μεταβολικές διαταραχές που επηρεάζουν την φυσιολογική του λειτουργία[14-17]

  • Αντίσταση στην ινσουλίνη: Η αυξημένη κατανάλωση υψηλά επεξεργασμένων τροφών και ζάχαρης, αναγκάζουν τον οργανισμό να εκκρίνει όλο και μεγαλύτερες ποσότητες ινσουλίνης, ώστε να διατηρήσει τα επίπεδα του ζαχάρου στο αίμα εντός του φυσιολογικού. Η ινσουλίνη, είναι αυξητικός παράγοντας που αυξάνει την ένταση των φλεγμονών στο σώμα και απορυθμίζει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού[10,18-20].  
     
  • Διαταραχή του μικροβιώματος: Η κατανάλωση βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφών, αλλά και φρέσκων τροφίμων που έχουν εκτεθεί σε φυτοφάρμακα και παρασιτοκτόνα, επηρεάζει σημαντικά τη μικροβιακή χλωρίδα της τροφής και τη σύσταση του μικροβιώματος του ανθρώπινου οργανισμού. Γνωρίζουμε ότι η σύσταση του μικροβιώματος, είναι κεντρικός παράγοντας στην ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος[10,21]

     
  • Μειωμένη έκθεση του ανοσοποιητικού σε φυσιολογικά μικρόβια: Στις ανεπτυγμένες χώρες, λόγω αυξημένης αντισηψίας και ενισχυμένων συνθηκών υγιεινής, το ανοσοποιητικό σύστημα των ανθρώπων δεν έρχεται σε επαφή με τα μικρόβια που χρειάζεται, ώστε να ωριμάσει. Η ελλιπής έκθεση του ανοσοποιητικού σε φυσιολογικά μικρόβια, είναι ένας από τους παράγοντες που οδηγούν σε αδυναμία αναγνώρισης των κυττάρων του εαυτού[3]. Το ανοσοποιητικό "βλέπει" τα δικά του όργανα και ιστούς ως ξένα, τους επιτίθεται και αναπτύσσεται αυτοανοσία.   

     
  • Έκθεση σε τοξικές χημικές ενώσεις: βιομηχανικά χημικά, φάρμακα αλλά και φυτικά σκευάσματα έχουν βρεθεί ότι είτε προάγουν την ανάπτυξη αυτοάνοσων ή αυξάνουν τη συχνότητα εξάρσεων αυτών των νοσημάτων[21].  

     
  • Έλλειψη σωματικής άσκησης: η σωματική άσκηση μειώνει τα επίπεδα των ορμονών του στρες, μειώνει την αντίσταση στην ινσουλίνη και έχει ανοσορυθμιστική δράση[22]

     
  • Ψυχογενές στρες: προκαλεί ορμονικές και μεταβολικές διαταραχές, που αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα ανάπτυξης αυτοανοσίας. Παρότι το ψυχογενές στρες δεν αρκεί από μόνο του, ώστε να οδηγήσει σε αυτοανοσία, επί εδάφους σημαντικής μεταβολικής διαταραχής, μπορεί να πυροδοτήσει την εμφάνιση αυτοάνοσων ασθενειών, όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η ψωρίαση, η λεύκη, ο διαβήτης τύπου Ι κ.ά[23]. 

     
Γνωρίζουμε ότι το 80% των χρόνιων ασθενειών οφείλεται σε παράγοντες που συνδέονται με την μεταβολική κατάσταση ενός ατόμου και τον τρόπο ζωής του. 



Αλλαγές και Διαταραχές του Μεταβολισμού Συνδέονται Άμεσα με την Ανάπτυξη Αυτοάνοσου Νοσήματος  
 


Mεταβολικές διαταραχές που είναι κοινές στα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως:

  • οι ελλείψεις σε μικροθρεπτικά συστατικά
     
  • η αντίσταση στην ινσουλίνη
     
  • η διαταραχή του μικροβιώματος
     
  • η μειωμένη αντιοξειδωτική ικανότητα του οργανισμού 

προκαλούν αλλαγές στη φυσιολογική σύσταση των κυττάρων του οργανισμού και δυσκολεύουν την αναγνώριση τους από το ανοσοποιητικό σύστημα.

Παράλληλα, οι ίδιες μεταβολικές διαταραχές προκαλούν υπερ-δραστηριότητα του ανοσοποιητικού, το οποίο παράγει αυτοαντισώματα και επιτίθεται σε δικά του όργανα και ιστούς, στα οποία δεν θα έπρεπε να επιτεθεί.




Όσο νωρίτερα διαχειριστούν τα αίτια πυροδότησης των αυτοάνοσων, τόσο πιο αποτελεσματικές είναι οι παρεμβάσεις πρόληψης και θεραπείας.
 



To Επόμενο Βήμα μετά τη Διάγνωση ενός Αυτοάνοσου Νοσήματος
 
Η διάγνωση είναι το πρώτο και όχι το τελευταίο βήμα στην αντιμετώπιση των αυτοάνοσων. Είναι ζωτικής σημασίας, παράλληλα ή σε συνέχεια της διάγνωσης ενός αυτοάνοσου νοσήματος, να εντοπιστούν και να διαχειριστούν οι υποκείμενες μεταβολικές διαταραχές και παράγοντες κινδύνου που οδηγούν στην εκδήλωση του[24-29].
 
Όσο νωρίτερα διαχειριστούν τα αίτια πυροδότησης των αυτοάνοσων, τόσο πιο αποτελεσματικές είναι οι παρεμβάσεις πρόληψης και θεραπείας.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι ακόμη κι αν κάποιος έχει γενετική προδιάθεση, μπορεί να αποφύγει την εκδήλωση ενός αυτοάνοσου νοσήματος, εφόσον εξαλειφθούν οι παράγοντες που πυροδοτούν αυτή την κατηγορία ασθενειών. 

Η εξέταση των αυτοάνοσων ως μια ομάδα ασθενειών, που οφείλονται σε κοινούς παράγοντες, έχει δώσει νέες προοπτικές στην αντιμετώπιση τους. Ιδιαίτερα η κατανόηση ότι τα αυτοάνοσα οφείλονται σε παράγοντες κινδύνου, που μπορούν σε ένα μεγάλο μέρος να μεταβληθούν, έχει αλλάξει την οπτική μας σχετικά με τις δυνατότητες πρόληψης, αλλά και την πορεία εξέλιξης αυτών των νοσημάτων.

Με βάση την κλινική μας εμπειρία στους ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα, ιατρικές παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής και διατροφής επιφέρουν:


  • Βελτίωση της πορείας της νόσου με αναχαίτιση της εξέλιξής της 
     
  • Σταδιακή μείωση της συχνότητας και της διάρκειας των εξάρσεων 
     
  • Βελτίωση της συμπτωματολογίας
     
  • Βελτίωση της ανταπόκρισης στη φαρμακευτική αγωγή
     
  • Βελτίωση της ικανότητας του οργανισμού στη διαχείριση της φλεγμονής 
     
  • Αναχαίτιση της καταστροφής των οργάνων στόχου από το μηχανισμό της αυτοανοσίας
     
  • Αύξηση των επιπέδων ενέργειας και βελτίωση της ποιότητας ζωής

 
Ειδικές Εξετάσεις Καθορίζουν την Αντιμετώπιση των Αυτοάνοσων & Χρόνιων Νοσημάτων 

Ο εντοπισμός και η αντιμετώπιση των μεταβολικών διαταραχών, μπορεί να γίνει μόνο με τη διενέργεια ειδικών εξετάσεων που αναλύουν μικρά στο αίμα. Ανιχνεύονται μεταβολικές διαταραχές που συνδέονται με την πορεία και την εκδήλωση αυτοάνοσων και χρόνιων ασθενειών. Η μεταβολική κατάσταση ενός ατόμου είναι ο κύριος παράγοντας κινδύνου εκδήλωσης αυτής της κατηγορίας νοσημάτων. 

Οι συγκεκριμένες εξετάσεις ονομάζονται μεταβολομικές αναλύσεις. Μετράνε πολύ μικρά μόρια που συμμετέχουν στις χημικές αντιδράσεις του οργανισμού. Το πλεονέκτημά τους είναι ότι καταγράφουν τις ακριβείς ελλείψεις και μεταβολικές διαταραχές, καθιστώντας έτσι αποτελεσματική την αντιμετώπιση και πρόληψη αυτοάνοσων και χρόνιων νοσημάτων.
 

Δείκτες που Ανιχνεύονται μέσω των Μεταβολομικών Αναλύσεων

Οι Μεταβολομικές Αναλύσεις ανιχνεύουν δείκτες που εντοπίζουν:

  • τις ελλείψεις σε βιταμίνες, ένζυμα, μεταλλικά στοιχεία, αμινοξέα, και ωμέγα 3 λιπαρά οξέα
     
  • μεταβολικές διαταραχές όπως η αντίσταση στην ινσουλίνη
     
  • τη διαχείριση της φλεγμονής
     
  • την ικανότητα παραγωγής ενέργειας (μιτοχονδριακή λειτουργία)
     
  • την αντιοξειδωτική ικανότητα του οργανισμού
     
  • την κατάσταση της εντερικής χλωρίδας (μικροβίωμα)
     
  • την παρουσία διαταραχών στο μεταβολισμό των πρωτεϊνών, των υδατανθράκων και των λιπιδίων
     
  • διαταραχές στη λειτουργία του νευρικού συστήματος
     
  • διαταραχές στην ορμονική λειτουργία
     
Μέχρι και λίγα χρόνια πριν, η ακριβής καταγραφή των ελλείψεων σε κάθε άτομο ήταν ιδιαίτερα δύσκολη με τις κλασσικές μεθόδους μέτρησης. Έτσι η διόρθωση τους βασιζόταν σε γενικές οδηγίες. Τα τελευταία χρόνια, με τη χρήση μεταβολομικών αναλύσεων, ανιχνεύονται μικρά μόρια που συμμετέχουν στις χημικές αντιδράσεις του οργανισμού και καταγράφουν με ακρίβεια τις ελλείψεις και τις μεταβολικές διαταραχές.  
 
Πρόκειται για ένα επιπρόσθετο διαγνωστικό εργαλείο, που καθοδηγεί τη διόρθωση των ελλείψεων, με τη χορήγηση θεραπευτικών δόσεων μικροθρεπτικών συστατικών. Η αποκατάσταση της φυσιολογικής μεταβολικής λειτουργίας, βελτιώνει τη συνολική κατάσταση της υγείας και την πορεία χρόνιων ασθενειών, όπως τα αυτοάνοσα, τα καρδιαγγειακά, ο διαβήτης και τα νοσήματα του αναπνευστικού συστήματος. 
 
Η διόρθωση των ελλείψεων του οργανισμού και η αποκατάσταση του μεταβολισμού, μπορούν να αλλάξουν ριζικά την πορεία των αυτοάνοσων νοσημάτων ή να προλάβουν την εμφάνιση τους.
 
 



Προγραμματισμός Εξετάσεων & Ραντεβού  



 
Βιβλιογραφικές αναφορές:
  1. Autoimmune Disease List. AARDA.
  2. The Autoimmune Connection. Essential Information for Women on Diagnosis, Treatment, and Getting On With Your Life Rita-Baron Faust, Jill P. Buyon. 2016 McGraw-Hill Education. 
  3. Trends in premature avertable mortality from non-communicable diseases for 195 countries and territories, 1990–2017: a population-based study. Ramon Martinez, Peter Lloyd-Sherlock, Patricia Soliz, Shah Ebrahim, Enrique Vega, Pedro Ordunez, Martin McKee.  The Lancet. Global Health, April 2020.  
  4. Serum metabolomic patterns in patients with autoimmune thyroid disease American Association of Clinical Endocrinologists. Endocrine Practice 2020 Jan.. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31557082/
  5. Circulating metabolites in progression to islet autoimmunity and type 1 diabetes. Springer Link. Diabetologia, 2019 Dec. https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs00125-019-04980-0
  6. Do Autoimmune Diseases Run in Families? John P. Cunha, DO, FACOEP MEDSCAPE Emedicine Health. Reviewed on 4/4/2019
  7. Targeted Metabolomic Analysis of Serum Fatty Acids for the Prediction of Autoimmune Diseases. Dimitris Tsoukalas, Vassileios Fragoulakis, Evangelia Sarandi et. al. Frontiers in Molecular Biosciences, Metabolomics (6), 2019, Published 1 November 2019.
  8. Serum metabolomic patterns in patients with autoimmune thyroid disease American Association of Clinical Endocrinologists. Endocrine Practice 2020 Jan.
  9. Circulating metabolites in progression to islet autoimmunity and type 1 diabetes. Springer Link. Diabetologia, 2019 Dec.
  10. Metabolic pressure and the breach of immunological self-tolerance Veronica De Rosa, Antonio La Cava & Giuseppe Matarese.18 October 2017. Nature Immunology.
  11. Autoimmune Disease List. AARDA.
  12. The Autoimmune Connection. Essential Information for Women on Diagnosis, Treatment, and Getting On With Your Life Rita-Baron Faust, Jill P. Buyon. 2016 McGraw-Hill Education.
  13. Trends in premature avertable mortality from non-communicable diseases for 195 countries and territories, 1990–2017: a population-based study. Ramon Martinez, Peter Lloyd-Sherlock, Patricia Soliz, Shah Ebrahim, Enrique Vega, Pedro Ordunez, Martin McKee.  The Lancet. Global Health, April 2020.
  14. Immunomodulatory Role of Vitamin D: A Review. Agnieszka SkrobotUrszula DemkowMałgorzata Wachowska. Current Trends in Immunity and Respiratory Infections. 2018
  15. Immunomodulatory Effects of Vitamin D in Pregnancy and Beyond Farhan Cyprian. Front. Immunol., 22 November 2019
  16. The Implication of Vitamin D and Autoimmunity: a Comprehensive Review Chen-Yen Yang et. al. Clin Rev Allergy Immunol. 2018 Jul.
  17. Hidden Hunger: Solutions for America’s Aging Populations. Nutrients 2018.
  18. Insulin Resistant Pathways are associated with Disease Activity in Rheumatoid Arthritis and are Subject to Disease Modification through Metabolic Reprogramming; A Potential Novel Therapeutic Approach," Lorna Gallagher  Sian Cregan  Monika Biniecka, et al.  Arthritis and Rheumatolology. Dec. 16, 2019. https://doi.org/10.1002/art.41190
  19. Targeted Metabolomic Analysis of Serum Fatty Acids for the Prediction of Autoimmune Diseases. Dimitris Tsoukalas, Vassileios Fragoulakis, Evangelia Sarandi et. al. Frontiers in Molecular Biosciences, Metabolomics (6), 2019, November.
  20. Metabolic syndrome, autoimmunity and rheumatic diseases. GabrielaMedina et. al. Pharmacological Research Volume, July 2018.
  21. Environmental Exposures and Autoimmune Diseases: Contribution of Gut Microbiome M. Firoze Khan and Hui Wang. Front. Immunol., 10 January 2020
  22. Physical activity and autoimmune diseases: Get moving and manage the disease Author links open overlay panelKassemSharif et. al. Autoimmunity Reviews, 2018.
  23. Stress and the onset of SLE Eric F. Morand 25 January 2018. Nature Reviews Rheumatology volume. https://www.nature.com/articles/nrrheum.2018.2
  24. Autoimmune disease: why and where it occurs. Philippa Marrack, John Kappler & Brian L. Kotzin Nature Medicine volume 7, pages 899–905 (2001)
  25. Role of “Western Diet” in Inflammatory Autoimmune Diseases Arndt Manzel et. al. Curr Allergy Asthma Rep. 2014 Jan; 14(1): 404.
  26. Low micronutrient intake may accelerate the degenerative diseases of aging through allocation of scarce micronutrients by triage Bruce N. Ames. PNAS November 21, 2006.
  27. Application of metabolomics in autoimmune diseases: Insight into biomarkers and pathology. J. Kang et al. / Journal of Neuroimmunology 279 (2015) 25–32
  28. Metabolic profiling of organic and fatty acids in chronic and autoimmune diseases. EvangeliaSarandi, Dimitris Tsoukalas et. al. Advances in Clinical Chemistry, July 2020. 
  29. Dietary factors in rheumatic autoimmune diseases: a recipe for therapy? Shani Dahan, Yahel Segal1 and Yehuda Shoenfeld. NATURE REVIEWS | RHEUMATOLOGY. 13 Apr 2017.

     
Επιμέλεια Κειμένου: Επιστημονική Ομάδα Metabolomic Medicine

Εγγραφειτε στο Newsletter μας και αποκτηστε δωρεαν αποσπασμα του βιβλιου
Συνεργαζόμαστε με ερευνητές και ιδρύματα σε όλο τον κόσμο για να παρέχουμε τις πιο προηγμένες και ακριβείς αναλύσεις.

Επιστημονική Ομάδα

www.metabolomicmedicine.com Η Επιστημονική Ομάδα της Metabolomic Clinic αποτελείται από εξειδικευμένους κλινικούς ιατρούς που μοιράζονται μαζί σας την εμπειρία τους στην αιχμή της σύγχρονης ιατρικής. Δείτε τους όλους