Δημοφιλή Άρθρα

Δημοφιλή Άρθρα

Υπηρεσίες

6 Ελλείψεις που Πυροδοτούν το Σύνδρομο Sjogren


Ένας κεντρικός παράγοντας στην πυροδότηση του συνδρόμου Sjogren, είναι οι ελλείψεις του οργανισμού και οι μεταβολικές διαταραχές. Photo by Kristijan Arsov on Unsplash

6 Ελλείψεις που Πυροδοτούν το Σύνδρομο Sjogren 
 
Πολλοί ασθενείς με Sjogren έχουν ελλείψεις και μεταβολικές διαταραχές που μπορούν να πυροδοτήσουν τη νόσο και δεν το γνωρίζουν.
 
Οριακές ελλείψεις και μεταβολικές διαταραχές που είναι δύσκολο να εντοπιστούν με κοινές εργαστηριακές εξετάσεις, επιβαρύνουν την υγεία ασθενών με σύνδρομο Sjogren.
 
Εξειδικευμένες εξετάσεις καθοδηγούν ιατρικές παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, στη διόρθωση των ελλείψεων και στη διατροφή, που βελτιώνουν την πορεία της νόσου και την ποιότητα ζωής των ασθενών. 



Το σύνδρομο Sjogren είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα. Πλήττει τους αδένες που παράγουν τα υγρά του σώματος που διατηρούν την υγρασία των βλεννογόνων, όπως στο στόμα, στα μάτια, στο δέρμα, τους αδένες που λιπαίνουν τις αρθρώσεις και άλλα όργανα.
 
Ένας κεντρικός παράγοντας στην πυροδότηση του συνδρόμου, είναι οι ελλείψεις του οργανισμού και οι μεταβολικές διαταραχές.

 
 
Προβλήματα που Επιβαρύνουν την Υγεία και την Ποιότητα Ζωής των Ασθενών με Σύνδρομο Sjogren
 
Τα ποιο κοινά προβλήματα που βιώνουν οι ασθενείς με Sjogren είναι:

Ξηροστομία: αίσθημα δίψας και αφυδάτωσης. Αίσθηση σαν να υπάρχει βαμβάκι στο στόμα, δυσκολία στην ομιλία και στην κατάποση. Το σύμπτωμα είναι πιο έντονο όταν τρώει κανείς στεγνές τροφές, που κολλάνε στο λαιμό και χρειάζεται η πόση νερού για να καταποθούν.

Ξηρότητα στα μάτια: φαγούρα, κάψιμο και αίσθηση σαν να υπάρχει άμμος στα μάτια. Για να συνδεθεί με το σύνδρομο, η ξηροφθαλμία θα πρέπει να είναι συχνή, επαναλαμβανόμενη και να διαρκεί πάνω από 3 μήνες.

Πόνοι στις αρθρώσεις: δυσκινησία και οδυνηρές πρώτες κινήσεις μετά το ξύπνημα.
 
Ξηρότητα του κόλπου: Λόγω της αυξημένης επίπτωσης του Sjogren σε γυναίκες μετά την ηλικία των 40 ετών, τα συμπτώματα συχνά αποδίδονται στην εμμηνόπαυση. Ωστόσο, το σύνδρομο μπορεί να επιβαρύνει τη λέπτυνση και τη φλεγμονή των τοιχωμάτων του κόλπου που προκύπτει λόγω της πτώσης των οιστρογόνων με την ηλικία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή (δυσπαρευνία), αίσθηση καψίματος και φαγούρας στην περιοχή.    
 
Ξηροδερμία: η νόσος μπορεί να αφορά και τους αδένες που είναι υπεύθυνοι για τη διατήρηση της υγρασίας του δέρματος και παράγουν ιδρώτα και σμήγμα. Χωρίς τη χρήση ισχυρών ενυδατικών λοσιόν και κρεμών, το δέρμα γίνεται ξηρό και τραχύ στην υφή. Η εμφάνιση εκζεμάτων συνήθως οφείλεται σε συνοδά αυτοάνοσα, όπως ο λύκος και η σκληροδερμία.   
 
Χρόνιος ξηρός βήχας: έως και το 60% των ατόμων με Sjogren έχουν χρόνιο ξηρό βήχα. Μια από τις λειτουργίες του σάλιου είναι η εξουδετέρωση των γαστρικών οξέων, ιδιαίτερα όταν ξαπλώνει κανείς.
 
Μειωμένη πνευματική διαύγεια: απώλεια πρόσφατης μνήμης και ένα αίσθημα μειωμένης πνευματικής διαύγειας με δυσκολία συγκέντρωσης. Οφείλεται κυρίως στις ελλείψεις του οργανισμού, στην αντίσταση στην ινσουλίνη και στη χρόνια φλεγμονή που χαρακτηρίζουν το σύνδρομο.
 
ΝευροπάθειαΟρισμένοι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν διαταραχές της αισθητικότητας στα χέρια ή στα πόδια (μουδιάσματα, πόνο, τσιμπήματα) και της κινητικότητας (μυϊκή αδυναμία, ακράτεια, διάρροια, στυτική δυσλειτουργία), που οφείλονται σε φλεγμονή στα περιφερικά νεύρα. 
 
Χρόνια κόπωσηαίσθημα κόπωσης και υπνηλίας που παραμένει μετά και από επαρκή ύπνο και ξεκούραση. Το σύνδρομο Sjogren, όπως και άλλα αυτοάνοσα, μπορεί να προκαλέσει χρόνια κόπωση και αίσθημα σωματικής και πνευματικής εξάντλησης. Αυτό μπορεί να οφείλεται στη χρόνια φλεγμονή που επηρεάζει όλο το σώμα, αλλά και σε διαταραχή του ύπνου από τα συμπτώματα της νόσου.
 
Οδοντικά προβλήματααυξημένη επίπτωση τερηδόνας. Το σάλιο κρατάει υγρά τα δόντια και τα προστατεύει, έχει επίσης βακτηριοστατικές ιδιότητες και σταματά την ανάπτυξη των βακτηριδίων που προκαλούν την τερηδόνα των δοντιών. Στα άτομα με Sjogren, η μειωμένη παραγωγή σάλιου μπορεί να εκδηλωθεί με ουλίτιδα, αυξημένη φθορά των δοντιών, στοματικά έλκη και φλεγμονή στη γλώσσα.   
 
Επιπρόσθετα αυτοάνοσαΤο σύνδρομο μπορεί να υφίσταται από μόνο του, συχνά ωστόσο συνοδεύει άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως το λύκο και τη ρευματοειδή αρθρίτιδα.

 
 
Ελλείψεις & Μεταβολικές Διαταραχές
 
Κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει αυξηθεί η κατανόηση των μηχανισμών που οδηγούν στην ανάπτυξη του Sjogren, με αποτέλεσμα να βελτιωθεί η αντιμετώπιση και η πορεία του συγκεκριμένου αυτοάνοσου νοσήματος.
 
Πρόκειται για ένα νόσημα με σημαντικό μεταβολικό υπόβαθρο. Έξι βασικές ελλείψεις και μεταβολικές διαταραχές συντελούν στην ανάπτυξή του και επηρεάζουν την πορεία του.
 
1. Έλλειψη ωμέγα-3 λιπαρών
Οι ασθενείς με Sjogren ενώ έχουν αυξημένες ανάγκες σε ωμέγα-3 λιπαρά, προσλαμβάνουν λιγότερα από αυτά που χρειάζονται. Η διόρθωση των ελλείψεων σε ωμέγα-3 έχει κεντρικό ρόλο στην αντιμετώπιση της φλεγμονής που προκαλείται από την ξηρότητα στα μάτια και στο στόμα[1].  
 
Υψηλότερα επίπεδα ωμέγα-3, συνδέονται με μειωμένη ένταση των συμπτωμάτων της ξηροφθαλμίας και της ξηροστομίας[2].  
 
2. Μεταβολικό σύνδρομο
Πρόκειται για ένα σύνολο μεταβολικών διαταραχών που οφείλονται στην αντίσταση στην ινσουλίνη.  
 
Ασθενείς με Sjogren εκδηλώνουν δυσλειτουργία στη δράση της ινσουλίνης. Η ινσουλίνη ρυθμίζει τα επίπεδα του ζαχάρου στο αίμα.
 
Είναι κοινό σε ασθενείς με σύνδρομο Sjogren τα κύτταρα στο ήπαρ και στο λιπώδη ιστό να μην ανταποκρίνονται στην ινσουλίνη. Το σώμα αυτών των ασθενών παράγει όλο και μεγαλύτερες ποσότητες ινσουλίνης, που αυξάνουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου και επιβαρύνουν σημαντικά την πορεία του συνδρόμου[3].
 
Το μεταβολικό σύνδρομο εκδηλώνεται με:

  • Χαμηλά επίπεδα καλής χοληστερίνης HDL, κάτω από 50 mg/dl στις γυναίκες και κάτω από 4- mg/dl στους αντρες.
  • Aυξημένα τριγλυκερίδια, πάνω από 150 mg/dl.  
  • Eπίπεδα ζαχάρου πάνω από 100 mg/dl.
  • Aυξημένη αρτηριακή πίεση, πάνω από 130/85 mmHg ή λήψη αντιπερτασικής αγωγής.
  • Αυξημένη περιφέρεια μέσης λόγω εναπόθεσης κοιλιακού λίπους, άντρες πάνω από 102 cm, γυναίκες πάνω 88 cm.
     
Η παρουσία τριών τουλάχιστον από τα παραπάνω σε ένα άτομο, ορίζεται ως μεταβολικό σύνδρομο[4].
 
Το μεταβολικό σύνδρομο είναι πιθανόν ο πιο σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας για την υγεία στις δυτικές χώρες. Οφείλεται στον τρόπο ζωής, στη διατροφή και τις ελλείψεις του οργανισμού.
 
Η βελτίωση της αντίστασης στην ινσουλίνη και του μεταβολικού συνδρόμου με ιατρικές παρεμβάσεις στη διατροφή και στη διόρθωση ελλείψεων, είναι ζωτικής σημασία στους ασθενείς με Sjogren. 
 
3. Έλλειψη βιταμίνης D
Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D συνδέονται με την εκδήλωση αυτοάνοσων ασθενειών συνολικά και του συνδρόμου Sjogren συγκεκριμένα.
 
Η βιταμίνη D είναι απαραίτητη για την ομαλή ρύθμιση και λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D στους ασθενείς με Sjogren, συνδέονται με επιδείνωση της συμπτωματολογίας[5].
 
Σε ασθενείς με αυτοάνοσα, απαιτούνται υψηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα για την επίτευξη του ίδιου βιολογικού αποτελέσματος, σε σχέση με τον υγιή πληθυσμό, με επίτευξη τιμών 25OHD3, κοντά στα ανώτερα φυσιολογικά (80-100 ng/dl)[6][7][8][9].
 
Η διατήρηση υψηλών επιπέδων βιταμίνης D συνδέεται με καλύτερη πορεία της νόσου σε ασθενείς με αυτοάνοσο. Χρειάζονται αρκετές εβδομάδες ή και μήνες χορήγησης θεραπευτικών δόσεων, παράλληλα με την διόρθωση ελλείψεων σε συμπαράγοντες της βιταμίνης D όπως βιταμίνη Κ2, βιταμίνες του συμπλέγματος Β, μαγνήσιο, ψευδάργυρο, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες του οργανισμού και να παρατηρηθεί σημαντική κλινική βελτίωση[10][11].

4. Μιτοχονδριακή δυσλειτουργία
Τα μιτοχόνδρια είναι οργανίδια που βρίσκονται στο εσωτερικό των κυττάρων και παράγουν το 90% της ενέργειας στο ανθρώπινο σώμα. 
 
Μεταβολικές διαταραχές που αφορούν στους μηχανισμούς παραγωγής ενέργειας των κυττάρων στα μιτοχόνδρια, συμμετέχουν στην εκδήλωση της χρόνιας κόπωσης και των συμπτωμάτων του συνδρόμου[12].
 
 

Εικόνα 1: το 90% της ενέργειας που χρειάζεται για να λειτουργήσει το ανθρώπινο σώμα, παράγεται στα μιτοχόνδρια. US National Human Genome Research Institute
 
 
Η ενίσχυση των μηχανισμών παραγωγής ενέργειας και η διόρθωση των ελλείψεων που συνδέονται με μιτοχονδριακή δυσλειτουργία, είναι απαραίτητες για την βελτίωση της κόπωσης που συχνά βιώνουν οι ασθενείς με Sjogren[13][14].
 
5. Διαταραχή του μικροβιώματος
Αλλοιώσεις στο μικροβίωμα του στόματος αλλά και του γαστρεντερικού συστήματος, συνδέονται με την ανάπτυξη του συνδρόμου[15][16].
 
Ωφέλιμοι μικροοργανισμοί που αποικίζουν το στόμα και το γαστρεντερικό σύστημα, ρυθμίζουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η μειωμένη παρουσία τους, επιδεινώνει την ξηροφθαλμία και τα συμπτώματα που συνδέονται με τη μειωμένη παραγωγή σάλιου. 
 
Η ενίσχυση της φυσιολογικής χλωρίδας του στόματος και του γαστρεντερικού συστήματος, έχει κεντρικό ρόλο στην αντιμετώπιση της νόσου.  

6. Ελλείψεις σε μικροθρεπτικά συστατικά
Ελλείψεις σε βιταμίνες, μεταλλικά στοιχεία και αντιοξειδωτικά, συνδέονται με δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
 
Κατά τα τελευταία χρόνια έχουν αναθεωρηθεί αρκετοί μηχανισμοί για την εκδήλωση και την πυροδότηση σημαντικού αριθμού ασθενειών. Πρόσφατες μελέτες έχουν αναδείξει τα σημαντικά οφέλη ιατρικών παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής, στη διόρθωση των ελλείψεων του οργανισμού και στη διατροφή, σε ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα[17].
 
Ο εντοπισμός και η διόρθωση ελλείψεων σε ψευδάργυρο, βιταμίνη Ε, βιταμίνη Α και βιταμίνη Β12, βελτιώνουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και συνδέονται με καλύτερη πορεία της νόσου σε ασθενείς με Sjogren[18]

 
 
Εντοπισμός & Διόρθωση των Ελλείψεων
 
Η δυσκολία στην αντιμετώπιση των παραπάνω ελλείψεων και διαταραχών, έγκειται στο γεγονός ότι είναι δύσκολο να εντοπιστούν με τις κοινές εργαστηριακές εξετάσεις.
 
Συνήθως περνούν απαρατήρητες για πολλά χρόνια και επιδεινώνουν την υγεία και την πορεία της νόσου ασθενών με Sjogren. Αυξάνουν την ταχύτητα καταστροφής των αδένων, τον κίνδυνο ανάπτυξης επιπρόσθετων αυτοάνοσων νοσημάτων και την ανάπτυξη καρδιαγγειακής νόσου, παράλληλα μειώνουν την ανταπόκριση στην φαρμακευτική αγωγή.
 
Κατά την τελευταία δεκαετία, η μέτρηση πολύ μικρών μορίων που συμμετέχουν στις χημικές αντιδράσεις του οργανισμού, των μεταβολιτών, παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις ελλείψεις και τις μεταβολικές διαταραχές που συνοδεύουν το σύνδρομο Sjogren.
 
Οι συγκεκριμένες εξετάσεις ονομάζονται μεταβολομικές αναλύσεις και απευθύνονται σε ασθενείς που έχουν διαγνωστεί με αυτοάνοσο ή χρόνιo νόσημα.
 
Πρόκειται για μια ευαίσθητη μέθοδο μέτρησης, που ανιχνεύει τις ελλείψεις του οργανισμού και τις μεταβολικές διαταραχές που συνδέονται με τη διαχείριση της φλεγμονής και την πορεία αυτής της κατηγορίας ασθενειών[7][19].
 
Οι μεταβολομικές αναλύσεις είναι μια κατηγορία εξειδικευμένων εξετάσεων που ανιχνεύουν περισσότερους από 80 δείκτες, που αφορούν:


  • Στο μεταβολισμό των λιπαρών οξέων: η σχέση μεταξύ ωμέγα-3 και ωμέγα-6 λιπαρών είναι σημαντικός δείκτης για την ικανότητα του οργανισμού να διαχειρίζεται τις φλεγμονές, ενώ παράλληλα παίζουν κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση της φυσιολογικής απόκρισης του ανοσοποιητικού συστήματος.
     
  • Σε ελλείψεις μικροθρεπτικών συστατικών: ελλείψεις σε βιταμίνη D, βιταμίνη C, σελήνιο, ψευδάργυρο, αντιοξειδωτικά και ωμέγα-3.
     
  • Στην παραγωγή ενέργειας στα μιτοχόνδρια (οργανίδια όπου παράγεται ενέργεια στα κύτταρα)
     
  • Σε δυσχέρεια στο μεταβολισμό των απλών ζαχάρων: η κατανάλωση απλών ζαχάρων μεγαλύτερη από αυτή που μπορεί να μεταβολίσει ο κάθε οργανισμός, πυροδοτεί φλεγμονές και είναι σημαντικός δείκτης για την πορεία των αυτοάνοσων και χρόνιων ασθενειών.
     
  • Στην αντίσταση στην ινσουλίνη: Αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης διαταράσσουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού, επιδεινώνουν τη φλεγμονή και επιταχύνουν την καταστροφή των οργάνων. 
     
  • Στην κατάσταση της μικροβιακής χλωρίδας του οργανισμού: αλλοίωση του μικροβιώματος συνδέεται με επιδείνωση της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος και της ικανότητας του να ξεχωρίζει μεταξύ των δικών του ιστών και εξωγενών στοιχείων, όπως παθογόνα μικρόβια και ιοί.
 
Το είδος των συγκεκριμένων αναλύσεων διαφέρει από τις κοινές εργαστηριακές εξετάσεις. Πρόκειται για υψηλά εξειδικευμένες εξετάσεις, που μετρούν πολύ μικρά μόρια στον οργανισμό και διενεργούνται σε λιγότερα από 10 εργαστήρια παγκοσμίως, με πολύ υψηλά στάνταρ.

Στην Ελλάδα διενεργούνται αποκλειστικά στην κλινική μας.
 
Με τη χρήση των μεταβολομικών αναλύσεων, ανιχνεύονται μικρά μόρια που συμμετέχουν στις χημικές αντιδράσεις του οργανισμού και καταγράφουν με ακρίβεια τις ελλείψεις και τις μεταβολικές διαταραχές που τροφοδοτούν τη φλεγμονή και επιβαρύνουν την πορεία του Sjogren.
 
Σε περίπτωση που δεν εντοπιστούν οι ελλείψεις και οι μεταβολικές διαταραχές που προάγουν τη χρόνια φλεγμονή και εμποδίζουν την επίλυση της, η πορεία της υγείας επιδεινώνεται σταθερά, ενώ μειώνεται σημαντικά η απόκριση σε φαρμακευτικές αγωγές που στοχεύουν στη διακοπή της φλεγμονής και στην καταστολή του ανοσοποιητικού, όπως κορτιζόνη, Plaquenil, μεθοτρεξάτη και βιολογικοί παράγοντες. 
 
Η κλινική μας έχει βοηθήσει πάνω από 25.000 άτομα με αυτοάνοσα και χρόνια νοσήματα, κατά την τελευταία δεκαετία. Ένας σημαντικός αριθμός από τους ασθενείς που παρακολουθούμε πάσχει από Sjogren. Με βάση την κλινική μας εμπειρία στους ασθενείς με Sjogren, ιατρικές παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής και διατροφής επιφέρουν[20][21]:


  • Βελτίωση των συμπτωμάτων της ξηροφθαλμίας και της ξηροστομίας, εφόσον η αγωγή ξεκινήσει πριν την πλήρη καταστροφή των δακρυϊκών και των σιελογόνων αδένων
     
  • Μείωση του πόνου και της φλεγμονής στις αρθρώσεις
     
  • Βελτίωση της πορείας της νόσου και των προβλημάτων που συνδέονται με την περιφερική νευροπάθεια, την έλλειψη συγκέντρωσης και τη μειωμένη πνευματική διαύγεια 
     
  • Βελτίωση της ανταπόκρισης στη φαρμακευτική αγωγή
     
  • Αύξηση των επιπέδων ενέργειας και βελτίωση της ποιότητας ζωής
 
Έχουμε διαπιστώσει ότι για να επιτευχθεί μια ουσιαστική βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής, πρέπει ο κάθε ασθενής να αντιμετωπιστεί ως μια μοναδική περίπτωση και να αποκατασταθούν οι μεταβολικές διαταραχές και οι ελλείψεις του οργανισμού σε βασικά θρεπτικά στοιχεία, που οδήγησαν στην εκδήλωση νόσου. 
 
Η φαρμακευτική αγωγή, η διόρθωση των ελλείψεων και η διατροφή του κάθε ασθενούς πρέπει να προσαρμόζονται στο μεταβολικό του προφίλ. Κατ’ αυτό τον τρόπο οι αλλαγές και οι βελτιώσεις διατηρούνται μακροπρόθεσμα.  
 
Παρότι δεν υφίσταται μόνιμη θεραπεία για το σύνδρομο Sjogren, μέσα από την κλινική μας εμπειρία έχουμε διαπιστώσει ότι ο έλεγχος των συμπτωμάτων και η παράλληλη αντιμετώπιση των μεταβολικών διαταραχών της νόσου, βελτιώνουν σημαντικά την πορεία της υγείας ασθενών με Sjogren, βοηθούν στον καλύτερο έλεγχο των συμπτωμάτων και βελτίωση της ποιότητας ζωής[22][23][24]

Σήμερα η ιατρική διαθέτει περισσότερα εργαλεία από αυτά που διέθετε δέκα ή πέντε μόλις χρόνια πριν.
 
Στοχευμένες ιατρικές παρεμβάσεις για τη διόρθωση των ελλείψεων του οργανισμού, σε συνδυασμό με τη χρήση νέων αποτελεσματικότερων και πιο φιλικών φαρμακευτικών αγωγών, αλλάζουν την πορεία της νόσου και την ποιότητα ζωής των ασθενών σύνδρομο Sjogren.
 




 
 

 

Βιβλιογραφικές Αναφορές:
 
[2] Omega-3 and omega-6 fatty acids in primary Sjögren's syndrome: clinical meaning and association with inflammation. Carlos Y Castrejón-Morales et al. Clinical and Exp Rheumatol. Jul-Aug 2020
[3] Metabolic syndrome in Sjögren’s syndrome patients: a relevant concern for clinical monitoring.  Kristopherson Lustosa Augusto et. al. Clinical Rheumatology volume 2015
[4] The Global Epidemic of the Metabolic Syndrome Mohammad G. Saklayen Curr Hypertens Rep. 2018
[5] Vitamin D and Sjögren syndrome. MarioGarcia-Carrasco et al. Autoimmunity Reviews. June 2017.
[6] The association of vitamin D deficiency with tear break-up time and Schirmer testing in non-Sjögren dry eye B E Kurtul et al. Nature June 2015.
[7] Micronutrient deficiencies in patients with COVID-19: how metabolomics can contribute to their prevention and replenishment. Dimitris Tsoukalas and Evangelia Sarandi. BMJ Nutri Prev Heal. Nov. 2020.
[8] The Association of Serum Vitamin D Level With the Severity of Dry Eye Parameters in Primary Sjögren Syndrome Jee Hye Lee et al. Cornea . 2020 Jun
[9] Vitamin D Resistance as a Possible Cause of Autoimmune Diseases: A Hypothesis Confirmed by a Therapeutic High-Dose Vitamin D Protocol. Dirk Lemke et al. Front. Immunol. April 2021
[10] World aging population, chronic diseases and impact of modifiable-metabolic risk factors. Dr. Dimitris Tsoukalas, MD (Greece). European Institute of Nutritional Medicine, E.I.Nu.M. 20th International Congress of Rural Medicine 2018. Tokyo - Japan.
[11] Sufficient vitamin D status positively modified ventilatory function in asthmatic children following a Mediterranean diet enriched with fatty fish intervention study. Maria M Papamichael, Catherine Itsiopoulos, Katrina Lambert, Charis Katsardis, Dimitris Tsoukalas, Bircan Erbas. Nutr Res . 2020 Aug 16.
[12] Metabolic Disorders Causing Fatigue in Sjogren’s Syndrome. Lakshmanan Suresh et al. 2014. American College of Rheumatology Annual Meeting
[13] Incomplete Healing as a Cause of Aging: The Role of Mitochondria and the Cell Danger Response. Robert K. Naviaux. Biology (Basel). 2019 Jun
[14] Ubiquinol-10 Intake Is Effective in Relieving Mild Fatigue in Healthy Individuals. Kei Mizuno et al. Nutrients. 2020 Jun
[15] Salivary dysbiosis in Sjögren’s syndrome and a commensal-mediated immunomodulatory effect of salivary gland epithelial cells  Yu-chao Tseng et al. Nature NPJ March 2021.
[16] Gut dysbiosis is prevailing in Sjögren’s syndrome and is related to dry eye severity Jayoon Moon et al. PLoS One. 2020.
[17] Micronutrients in autoimmune diseases: possible therapeutic benefits of zinc and vitamin D. Inga Wessels, Lothar Rink. The Journal of Nutritional Biochemistry Volume 77, March 2020
[18] The immunoregulatory role of vitamins A, D and E in patients with primary Sjögren’s syndrome. Peter Szodoray et al. Rheumatology, Volume 49, Issue 2, February 2010.
[19] Targeted Metabolomic Analysis of Serum Fatty Acids for the Prediction of Autoimmune Diseases. Dimitris Tsoukalas, Vasileios Fragoulakis, Evangelia Sarandi et. al. Frontiers in Molecular Biosciences, Metabolomics (6), 2019, November. 
[20] Micronutrient deficiencies and metabolic status, associations with infectious and autoimmune diseases. Tsoukalas D, Saranti E.13th International Congress on Autoimmunity Greece, 12 June, 2022.
Συνεργαζόμαστε με ερευνητές και ιδρύματα σε όλο τον κόσμο για να παρέχουμε τις πιο προηγμένες και ακριβείς αναλύσεις.

Επιστημονική Ομάδα

www.metabolomicmedicine.com Η Επιστημονική Ομάδα της Metabolomic Clinic αποτελείται από εξειδικευμένους κλινικούς ιατρούς που μοιράζονται μαζί σας την εμπειρία τους στην αιχμή της σύγχρονης ιατρικής. Δείτε τους όλους
Ας κρατήσουμε επαφή.
Εγγραφείτε στο newsletter και κατεβάστε δωρεάν τον οδηγό για όσους έχουν διαγνωστεί με αυτοάνοσο νόσημα.