Δημοφιλή Άρθρα

Δημοφιλή Άρθρα

Υπηρεσίες

COVID-19: Ενημέρωση


Coronavirus SARS-CoV-2. Credit: NIAID-RML Flickr  (CC BY 2.0)
 
COVID-19: Ενημέρωση
 
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.  
 
Dr. Δημήτρης Τσουκαλάς

 
Οι ιογενείς επιδημίες ακολουθούν ένα μοτίβο εξάπλωσης με εξάρσεις και υφέσεις, που ονομάζονται “κύματα”. Τα κύματα μπορούν να είναι 2, 3 ή και παραπάνω. Συχνότερα όμως, αυτού του είδους οι ιογενείς επιδημίες εμφανίζουν 3 κύματα, πριν υποχωρήσουν πλήρως.
 
Το πιο γνωστό και επίφοβο μοτίβο, είναι αυτό της πανδημίας της ισπανικής γρίπης του 1918, η οποία:
  • Ξεκίνησε με ένα μικρό πρώτο κύμα και αύξησε τη συνολική θνησιμότητα τον Ιούλιο του 1918.
     
  • Εμφάνισε ένα δεύτερο κύριο κύμα, που ξεκίνησε το φθινόπωρο του ’18 και έφτασε σε κορύφωση το χειμώνα της ίδιας χρονιάς.
     
  • Ολοκληρώθηκε με ένα τρίτο μικρότερο κύμα, την άνοιξη του 1919.   
 
 
 

Εικόνα 1. Τα τρία κύματα της πανδημίας γρίπης στο Ην. Βασίλειο, το 1918. Το δεύτερο κύμα ήταν 5 φορές μεγαλύτερο από το πρώτο.  Jeffery K. Taubenberger, David M. Morens. 1918 Influenza: the Mother of All Pandemics. CDC, 2006.
 

Χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης πανδημίας, ήταν ότι το δεύτερο κύμα προκάλεσε 5 φορές περισσότερους θανάτους από το πρώτο[1].
 
Αυτό που ανησυχεί του ειδικούς, είναι το ενδεχόμενο ένα επόμενο κύμα της τρέχουσας πανδημίας, να προκαλέσει περισσότερους θανάτους από το πρώτο. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που έχουν οδηγήσει στην αύξηση των μέτρων αυτή την περίοδο.
 
Υπολογίζεται ότι χωρίς τη λήψη μέτρων, το δεύτερο κύμα αναμενόταν να κορυφωθεί τον Δεκέμβριο του 2020 και ότι θα ήταν κατά 2-3 φορές μεγαλύτερο από το τρέχoν κύμα της πανδημίας[2].


Φωτογραφία: Θεατές με μάσκα σε κολλεγιακό άγωνα ράγκμπυ κατά την πανδημία της γρίππης του 1918. Photo by Thomas Carter 1918 


Παρότι αυτό είναι το πιο επίφοβο σενάριο, δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί η πραγματική εξέλιξη της πανδημίας του SARS-CoV-2.
 
Προηγούμενες πανδημίες γρίπης, όπως αυτή των χοίρων του 2009 για παράδειγμα, είχαν διαφορετική πορεία, όπου η μεγαλύτερη διασπορά καταγράφηκε κατά το πρώτο κύμα[3].  

Εικόνα 2. Τα τρία κύματα της πανδημίας της γρίπης των χοίρων (Η1Ν1) 2009. Shikha Garg et. al. 2014.   
 
 
Θα μπορούσε επίσης, το κύμα που βιώνουμε σήμερα να είναι το δεύτερο και όχι το πρώτο και να οδεύουμε προς το τρίτο. Η πρώτη λοίμωξη ανθρώπου από τον SARS-CoV-2, εκτιμάται ότι μπορεί να συνέβη στις 6 Οκτωβρίου του 2019[4]. Έτσι ένα πρώτο κύμα θα μπορούσε να έχει ήδη εξελιχθεί, χωρίς να γίνει αντιληπτό το φθινόπωρο του 2019, όπου δεν είχε αναπτυχθεί ακόμη τεστ ανίχνευσης του ιού. 

Έτσι, παρά το γεγονός ότι δεν είναι εφικτή μια πρόβλεψη σχετικά με την εξέλιξη της πανδημίας, λόγω του σοβαρού δυνητικού κινδύνου, είναι αναμενόμενο τα μέτρα προστασίας να σχεδιάζονται λαμβάνοντας υπόψη την χειρότερη εκδοχή. 
 
 
Διαφορετική Θνησιμότητα ανά Χώρα
 
Η επίδραση του κορωνοϊού στην ολική θνησιμότητα του πληθυσμού, διαφέρει σημαντικά μεταξύ των χωρών. Ορισμένες χώρες εμφανίζουν σημαντικά αυξημένη θνησιμότητα, σε σχέση με τη μέση αναμενόμενη θνησιμότητα των προηγούμενων ετών, ενώ σε άλλες χώρες καταγράφεται πολύ χαμηλή ή και καθόλου αύξηση των συνολικών θανάτων.
 
Αυτό οφείλεται στη διαφοροποίηση των μέτρων κατά της διασποράς του ιού μεταξύ χωρών, την τοπική διαχείριση της πανδημίας (όπως η μεταφορά ασθενών με ήπια συμπτώματα στα γηροκομεία), την ικανότητα ανταπόκρισης των συστημάτων υγείας, τη μέση ηλικία και τη γενική κατάσταση υγείας του πληθυσμού, τη σύνδεση με περιοχές όπου ξεκίνησε η πανδημία (βλ. Γουχάν - Μιλάνο και Γουχάν - Νέα Υόρκη), και άλλους παράγοντες που δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί πλήρως.  
 
Περιοχές όπου η θνησιμότητα παραμένει αυξημένη
 
Περιοχές στις οποίες η πανδημία έχει συμβάλει στην αύξηση των θανάτων και όπου αυτοί παραμένουν αυξημένοι μέχρι σήμερα, είναι οι ΗΠΑ, το Μεξικό, το Περού, η Βραζιλία, το Εκουαδόρ, η Ρωσία (Μόσχα), η Χιλή και η Νότια Αμερική, μεταξύ άλλων.
 
O υπολογισμός των επιπλέον θανάτων σε αυτές τις χώρες, έγινε συγκρίνοντας τους θανάτους του 2020 με τη μέση θνησιμότητα των προηγούμενων ετών[5].
 

Εικόνα 3. Χώρες όπου η θνησιμότητα παραμένει αυξημένη. Στοιχεία New York Times, ενημέρωση 22/08/20.  
 
 
Χώρες όπου η θνησιμότητα αυξήθηκε και στη συνέχεια επέστρεψε σε κανονικά επίπεδα
 
Κατά την κορύφωση της πανδημίας τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, σε πολλές χώρες καταγράφηκε σημαντική αύξηση της συνολικής θνησιμότητας. Τις τελευταίες εβδομάδες ωστόσο, η θνησιμότητα σε αυτές τις χώρες έχει επιστρέψει σε κανονικά επίπεδα. Χώρες που ακολούθησαν αυτήν την πορεία, είναι η Αγγλία, η Σουηδία, η Γερμανία, η Ελβετία, η Ιταλία, η Ολλανδία, η Πορτογαλία και άλλες.  
 

Εικόνα 4. Χώρες όπου η θνησιμότητα επέστρεψε στα κανονικά επίπεδα. Στοιχεία New York Times, ενημέρωση 22/08/20.  
 
 
Χώρες όπου η πανδημία δεν προκάλεσε αύξηση της θνησιμότητας
 
Σε ορισμένες χώρες, όπως στη Φιλανδία, στο Ισραήλ, στη Νορβηγία, στη Δανία, στην Ιαπωνία και άλλες, δεν έχει προκύψει μέχρι σήμερα αύξηση της ολικής θνησιμότητας λόγω της πανδημίας. Τα αίτια διαφέρουν ανά χώρα και αναμένεται να κατανοηθούν καλύτερα κατά τους επόμενους μήνες, καθώς αυτές οι χώρες θα επεξεργαστούν τα στοιχεία των καταγεγραμμένων αιτιών θανάτου.


Εικόνα 4. Χώρες όπου δεν έχει προκύψει μέχρι σήμερα, αύξηση της ολικής θνησιμότητας κατά την πανδημία. New York Times, ενημέρωση 22/08/20.  
 
 
Θάνατοι που Προέκυψαν ως Συνέπεια των Λοκντάουν  
 
Το λοκντάουν και τα συνοδά μέτρα, υπολογίζεται ότι απέτρεψαν 3.1 εκατομμύρια θανάτους από COVID-19[6].
 
Σε πολλές χώρες όμως, κυρίως στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, ένα μεγάλο μέρος των θανάτων προέκυψε κατά τη διάρκεια της κορύφωσης της πανδημίας, ως ακούσια συνέπεια ή έμμεσο αποτέλεσμα του ίδιου του λοκντάουν, για δύο κυρίως λόγους.
 
Ο πρώτος λόγος, αφορά σε θανάτους που προέκυψαν λόγω μειωμένης πρόσβασης σε ιατρικές υπηρεσίες. Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα μέχρι σήμερα στοιχεία, αλλά και στοιχεία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η πανδημία και τα λοκντάουν επηρέασαν σημαντικά τη λειτουργία των συστημάτων υγείας στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Επείγοντα καρδιολογικά περιστατικά, ασθενείς με απορρύθμιση του διαβήτη, ασθματικοί ασθενείς, καρκινοπαθείς και γενικά ασθενείς με χρόνια νοσήματα, στους οποίους καθυστέρησε η διάγνωση και η έγκαιρη θεραπεία, ήταν από τα κύρια αίτια αύξησης της θνησιμότητας (30% περίπου), κατά τη διάρκεια του πανδημίας [7][8][9][10][11]    
 
Ο δεύτερος λόγος, αφορά στους θανάτους που προέκυψαν στα γηροκομεία και παρόμοιες δομές. Οι μισοί περίπου από τους  θανάτους από COVID-19, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες (Ιταλία, Αγγλία, Ισπανία, Ιρλανδία, Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία και άλλες)  και το 40% στις ΗΠΑ, συνέβησαν στα γηροκομεία[12]. Στην Ισπανία αυτό το ποσοστό ξεπέρασε το 70%[13].  Στην προσπάθεια να δημιουργηθούν διαθέσιμες κλίνες στα νοσοκομεία, ώστε να υποδεχθούν βαριά νοσούντες από COVID-19, κρούσματα θετικά στον κορωνοϊό, που είχαν ήπια συμπτώματα νόσου ή ήταν ασυμπτωματικά, μεταφέρθηκαν σε οίκους ευγηρίας και παρόμοιες δομές αυξημένης φροντίδας. Παρά τις οδηγίες για απομόνωση αυτών των περιστατικών, ο ιός διαδόθηκε στα ευπαθή άτομα που φιλοξενούνται στα γηροκομεία.





Κατανομή των κύριων αιτιών θανάτου σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

  • 50% θνησιμότητας στα γηροκομεία.
     
  • 30% θνησιμότητας λόγω μειωμένης πρόσβασης σε ιατρικές υπηρεσίες (έμφραγμα, απορρύθμιση διαβήτη, ασθματικοί ασθενείς, μειωμένη διάγνωση καρκίνων).
     
  • 20% των θανάτων οφείλονται αμιγώς σε περιστατικά COVID-19 που έπληξαν το γενικό πληθυσμό.
 

 
Στη χώρα μας, δεν έχουν γίνει λάθη διαχείρισης παρόμοια με αυτά που παρατηρήθηκαν στην πλειοψηφία των ευρωπαϊκών χωρών και στις ΗΠΑ. Κάποια μεμονωμένα περιστατικά COVID-19 που καταγράφηκαν σε οίκους ευγηρίας, προέκυψαν από κρούσμα στο προσωπικό του γηροκομείου[14] και όχι από μεταφορά ατόμων που είχαν διαγνωστεί με λοίμωξη SARS-CoV-2.  
 
Τα λάθη διαχείρισης και η αποτυχία να προστατευτούν οι ευπαθείς ομάδες σε πολλές χώρες, έδειξαν ότι ο SARS-CoV-2 είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος και προκαλεί αυξημένη θνησιμότητα σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Λάθος εκτίμηση ή λάθος διαχείριση του, μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλο αριθμό θανάτων σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο.

Η αύξηση στον αριθμό κρουσμάτων δεν είναι ανησυχητική από μόνη της, το αντίθετο μάλιστα, καθώς όσο αυξάνεται ο αριθμός των κρουσμάτων και μειώνεται ή παραμένει σταθερός ο αριθμός των θανάτων, φαίνεται ότι υπάρχει μειωμένη επικινδυνότητα για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού.

Αυτό όμως που ανησυχεί τους ειδικούς, είναι ότι η αυξημένη διασπορά θα αυξήσει την πιθανότητα έκθεσης των ευπαθών ομάδων στον ιό και επομένως τους θανάτους σε αυτό το κομμάτι του πληθυσμού.  
 
 
Ευπαθείς Ομάδες
 
Στις ευπαθείς ομάδες, ανήκουν πρωταρχικά άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Όσο αυξάνεται η ηλικία, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος εκδήλωσης σοβαρής νόσου COVID-19[15].
 
Άτομα στη δεκαετία των πενήντα ετών, έχουν για παράδειγμα αυξημένο κίνδυνο, σε σχέση με άτομα που βρίσκονται στη δεκαετία των σαράντα ετών. Ομοίως, άτομα στα εξήντα τους ή στα εβδομήντα τους, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από άτομα που ανήκουν στις ηλικιακές ομάδες των πενήντα.  
 
 

Εικόνα 5. Καθώς αυξάνεται η ηλικία, αυξάνεται και ο αριθμός εισαγωγών σε νοσοκομείο λόγω COVID-19. Στοιχεία CDC, Ιούνιος 2020.   
 
 
Αυξημένο κίνδυνο έχουν επίσης άτομα οποιασδήποτε ηλικίας, που πάσχουν από συγκεκριμένα υποκείμενα νοσήματα[16]:

  • Καρκίνο
     
  • Σοβαρά καρδιολογικά νοσήματα (καρδιακή ανεπάρκεια, στεφανιαία νόσο)
     
  • Διαβήτη τύπου 2
     
  • Παχυσαρκία (ΒΜΙ >30)
     
  • ΧΑΠ (Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια)
     
  • Χρόνια Νεφρική Νόσο
     
  • Κατεσταλμένο ανοσοποιητικό σύστημα λόγω μεταμόσχευσης συμπαγούς οργάνου
     
  • Δρεπανοκυτταρική αναιμία 

Με βάση τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία, είναι πιθανόν να βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για σοβαρή νόσο από COVID-19, άτομα με τα παρακάτω νοσήματα και παράγοντες κινδύνου[16][17][18][19]:   
  • Υπέρταση (υψηλή αρτηριακή πίεση)
     
  • Μεταβολικό σύνδρομο
     
  • Άσθμα (μέτριο ή σοβαρό)
     
  • Διαβήτη τύπου 1
     
  • Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
     
  • Ηπατική νόσο (κίρρωση, λιπώδης διήθηση)
     
  • Κατεσταλμένο ανοσοποιητικό (μεταμόσχευση μυελού των οστών, HIV, λήψη κορτιζόνης, ανοσοκατασταλτική φαρμακευτική αγωγή)  
     
  • Νευρολογικά νοσήματα (Alzheimer, άνοια)
     
  • Κάπνισμα
     
  • Αυτοάνοσα νοσήματα (ρευματοειδής αρθρίτιδα, λύκος, ψωρίαση)
     
  • Εγκυμοσύνη
     
  • Κυστική ίνωση και Πνευμονική ίνωση (βλάβη στους πνεύμονες από ουλώδη ιστό)
     
  • Μεσογειακή αναιμία
 
 
Μεταβολικοί Παράγοντες Κινδύνου
 
Ένα μεγάλο μέρος του ενήλικου πληθυσμού διατρέχει αυξημένο κίνδυνο, λόγω υποκείμενων νοσημάτων και προδιαθεσικών παραγόντων. Ο κοινός παρονομαστής των παραγόντων που αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσου COVID-19, είναι διαταραχές στη μεταβολική λειτουργία του οργανισμού[20][21][22].
 
Μεταβολισμός, είναι το σύνολο των χημικών διαδικασιών που διατηρούν στη ζωή τον ανθρώπινο οργανισμό. Ο τρόπος ζωής, η επάρκεια ή οι ελλείψεις του οργανισμού σε ζωτικά συστατικά, η διατροφή, το στρες και η επιβάρυνση από τοξικές ενώσεις είναι οι βασικοί παράγοντες που διαμορφώνουν τη φυσιολογική ή την παθολογική λειτουργία των μεταβολικών διαδικασιών.
 
Διαταραχές του μεταβολισμού, οδηγούν σε δυσλειτουργία του ορμονικού και του ανοσοποιητικού συστήματος και συνδέονται με την ανάπτυξη χρόνιων παθήσεων και λοιμώξεων[18-22].
 
Γνωρίζουμε ότι αλλοιώσεις που επηρεάζουν τη μεταβολική λειτουργία του οργανισμού αυξάνουν τον κίνδυνο της νόσου λόγω: 
  1. Εξασθένησης του ανοσοποιητικού συστήματος.
     
  2. Επιδείνωσης της εικόνας της  πορείας της νόσου με παθολογική ενίσχυση της φλεγμονής (καταιγίδα κυτταροκινών).  
 
Όπως αναφέρεται σε σχετική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, η πρώτη αντίδραση σε κάθε επιδημία είναι η αξιολόγηση της κατάστασης από τη σκοπιά του παθογόνου μικροοργανισμού[21]. Αυτό συμβαίνει γιατί υποθέτουμε ότι η σοβαρότητα της νόσου είναι άμεσο αποτέλεσμα της επιθετικότητας του μικροοργανισμού.
 
Ωστόσο, τα περισσότερα άτομα βιώνουν μια ήπια νόσο, ενώ σε ένα μικρό ποσοστό περιπτώσεων, η νόσος εξελίσσεται σε μια βαριά και σοβαρή ασθένεια. Αυτές οι σοβαρές περιπτώσεις, καθορίζονται από την ανταπόκριση του οργανισμού στη λοίμωξη. Μια βίαιη παθολογική ανταπόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος, αντί να καταπολεμήσει τον ιό, μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε πολλαπλά όργανα και βαριά νόσο.
 
Σύμφωνα με την Ζανέλ Άιρες, ανοσολόγο δ/ντρια στο ινστιτούτο βιολογικών ερευνών Σάλκ των ΗΠΑ, «Οι παθολογικές εκδηλώσεις που βλέπουμε στους ασθενείς με COVID-19, δεν είναι νέες σε επίπεδο λοιμώξεων. Για παράδειγμα, η εκτεταμένη θρόμβωση και η βλάβη σε πολλαπλά όργανα, παρατηρούνται σε σοβαρές  λοιμώξεις και από άλλους μικροοργανισμούς. Αντιθέτως [αντί να εστιάσουμε μόνο στην επικινδυνότητα του ιού], η τρέχουσα πανδημία έχει αναδείξει την ανάγκη να αλλάξουμε οπτική σχετικά με τις λοιμώδεις ασθένειες και να κατανοήσουμε πώς να επιβιώνουμε από αυτές.»  
 
Η επιβίωση των ασθενών με COVID-19 και η ικανότητα τους να ξεπεράσουν επιτυχώς τυχόν συνέπειες που μπορούν να εμφανιστούν και μετά την ανάρρωση από τη νόσο, εξαρτάται από τη μεταβολική κατάσταση του οργανισμού τους.
 
Μεταβολικές διαταραχές, όπως:

  • Η δυσλειτουργία στη διαχείριση του ζαχάρου και η αντίσταση στην ινσουλίνη (μεταβολικό σύνδρομο).
     
  • Η διαταραχή του μικροβιώματος.
     
  • Ελλείψεις σε ζωτικά συστατικά όπως η βιταμίνη D, η βιταμίνη C, ο ψευδάργυρος, η γλουταμίνη, ωμέγα 3 λιπαρά οξέα, μεταλλικά στοιχεία και αμινοξέα όπως η γλουταμίνη.
 
Παίζουν κεντρικό ρόλο στην ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού και στην ταχεία αποκατάσταση μετά από νόσο[23][24][25][26].  
 


Εικόνα 6. Σύγκριση μηχανισμών βλάβης μεταξύ μεταβολικού συνδρόμου, διαβήτη τύπου 2 και COVID-19. Οι μηχανισμοί που προκαλούν βλάβη στον οργανισμό στο μεταβολικό σύνδρομο και στο διαβήτη επηρεάζουν τα ίδια συστήματα που βάλλονται από τη νόσο COVID-19. Nature Metabolism Janelle S. Ayres 30 Jun. 2020.
 
 
Μεταβολικά νοσήματα, όπως ο διαβήτης, η στεφανιαία νόσος, η υπέρταση, η παχυσαρκία, αλλά και παράγοντες όπως το κάπνισμα, η διατροφή[27][28], η κατανάλωση αλκοόλ[29] και η ατμοσφαιρική ρύπανση[30][31], είναι από τους κύριους παράγοντες κινδύνου για σοβαρή νόσο COVID-19.
 
Είναι αξιοσημείωτο ότι οι ίδιοι παράγοντες κινδύνου, βρίσκονται ανάμεσα στα κύρια αίτια θανάτου και ανάπτυξης χρόνιων νοσημάτων, στην Ελλάδα και στις ανεπτυγμένες χώρες[32][33]
 


Εικόνα 6. Οι 10 μεγαλύτεροι παράγοντες κινδύνου για θάνατο και νόσο στην Ελλάδα. Μεταβολή 2007 – 2017. Στοιχεία IHME. 
 
 
Κάποιοι από τους παράγοντες κινδύνου, όπως η ηλικία, δεν μπορούν να αλλάξουν. Για παράδειγμα ασθενείς άνω των 80 ετών, έχουν 30 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνουν, σε σχέση με ασθενείς που είναι 50 ετών και εκατοντάδες φορές μεγαλύτερο κίνδυνο, σε σχέση με ασθενείς που είναι 30 ετών.
 
Το φύλο επίσης παίζει ρόλο, οι άντρες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από τις γυναίκες.
 
Οι μεταβολικοί παράγοντες κινδύνου είναι στην πλειοψηφία τους διαχειρίσιμοι και η βελτίωση τους συνδέεται με[16-23]:

  • Βελτίωση των υποκείμενων νοσημάτων.
     
  • Βελτίωση της ικανότητας του οργανισμού να αμυνθεί από μια λοίμωξη.
     
  • Μείωση του κινδύνου νόσου από COVID-19 και άλλους μικροβιακούς παράγοντες.
     
  • Μείωση των μακροχρόνιων επιπτώσεων από τη νόσο COVID-19.  
 
Σύμφωνα με ειδικούς, η ανθρωπότητα αυτή τη στιγμή βιώνει δύο πανδημίες ταυτόχρονα. Η μια αφορά στον κορωνοϊό και η άλλη αφορά στα μεταβολικά νοσήματα που συνδέονται με το σύγχρονο τρόπο ζωής και διατροφής. Mε βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, οι δύο πανδημίες αλληλοεπιδρούν[34].   
 
Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι κατά τη διάρκεια της πανδημίας, παρατηρήθηκε επιδείνωση του μεταβολικού προφίλ ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού, με πιο ανθυγιεινές διατροφικές επιλογές, αύξηση της κατανάλωσης χαμηλής ποιότητας τροφών και μείωση της πρόσληψης θρεπτικών συστατικών (Κρυμμένη Πείνα), αύξηση του καθιστικού τρόπου ζωής, αύξηση της κατανάλωσης αλκοόλ και αύξηση του στρες.
 
Η διαβίωση σε ένα περιβάλλον που καθιστά πιο εύκολο έναν ανθυγιεινό τρόπο ζωής, έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του κινδύνου ασθενειών όπως ο διαβήτης, η παχυσαρκία, η στεφανιαία νόσος, ο καρκίνος, τα αυτοάνοσα νοσήματα και τώρα της νόσου COVID-19.    
 
Η συγκεκριμένη συγκυρία μπορεί να λειτουργγήσει ως μια ευκαιρία, σε δημόσιο και ατομικό επίπεδο, λόγω αυξημένης ευαισθητοποίησης, ώστε να γίνουν αλλαγές που θα βελτιώσουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού και θα μειώσουν τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα από χρόνια νοσήματα, από COVID-19 και από τυχόν μελλοντικές πανδημίες[16,28].  
 

Συμπερασματικά 

Η διατήρηση των μέτρων υγιεινής και αποστασιοποίησης, το πλύσιμο των χεριών και η προστασία των ευπαθών ομάδων, είναι βήματα που έχουν βοηθήσει στη μείωση της διασποράς του ιού. Μας έδωσαν επίσης χρόνο να συγκεντρώσουμε περισσότερα στοιχεία για την αντιμετώπιση του SARS-CoV-2, ενώ παράλληλα επιτρέπουν τη συνέχιση της πλειοψηφίας των κοινωνικών και επαγγελματικών δραστηριοτήτων. Είναι σημαντικό να συνεχίσουν να εφαρμόζονται, μέχρι την πλήρη εξάλειψη του κινδύνου.

Υπάρχουν κάποιοι παράγοντες κινδύνου τους οποίους δεν μπορούμε να αλλάξουμε, όπως η επικινδυνότητα ενός μικροβίου, η ηλικία μας ή το φύλο μας. Μπορούμε όμως με ιατρικές παρεμβάσεις και αλλαγές στον τρόπο ζωής, να βελτιώσουμε το μεταβολικό μας προφίλ, την υγεία μας και την ανταπόκριση του οργανισμού μας σε μικρόβια και ιούς. Γνωρίζουμε ότι όσο καλύτερη είναι η κατάσταση της υγείας ενός ατόμου, τόσο μικρότερες είναι οι πιθανότητες να νοσήσει από COVID-19, αλλά και από τα περισσότερα χρόνια νοσήματα. 

Η βίαιη αλλαγή της καθημερινότητας μας, αυξάνει τα επίπεδα στρες και συχνά μας οδηγεί σε πιο ανθυγιεινές επιλογές. Είναι όμως επιτακτική ανάγκη το επόμενο διάστημα, να συνεχίσουμε με τις ενέργειες που μειώνουν τη διασπορά του ιού και να δούμε την συνολική κατάσταση ως μια ευκαιρία για να ενισχύσουμε την υγεία μας και τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού μας συστήματος. 




 


Διαβάστε περισσότερα για την προσέγγιση της κλινικής μας εδώ  



   
 
 
Βιβλιογραφία


[1] Jeffery K. Taubenberger, David M. Morens. 1918 Influenza: the Mother of All Pandemics. CDC, 2006.
[2] Determining the optimal strategy for reopening schools, the impact of test and trace interventions, and the risk of occurrence of a second COVID-19 epidemic wave in the UK: a modelling study. Jasmina Panovska-Griffiths et.al. The Lancet, August 2020.
[3] Seroincidence of Influenza Among HIV-infected and HIV-uninfected Men During the 2009 H1N1 Influenza Pandemic, Bangkok, Thailand. Shikha Garg et. al. Open Forum Infectious Diseases  Oxford Academic, 2014.
[4] Emergence of genomic diversity and recurrent mutations in SARS-CoV-2 Author links open overlay panelLucyvan Dorp et. al. Infection, Genetics and Evolution. Sept 2020.
[5] 207,000 Missing Deaths: Tracking the True Toll of the Coronavirus Outbreak. By Jin Wu, Allison McCann, Josh Katz and Elian Peltier. New York Times. Updated August 22, 2020.
[6] Covid-19: Risk of second wave is very real, say researchers. The BMJ 09 June 2020. Jacqui Wise.
[7] COVID-19 significantly impacts health services for noncommunicable diseases. WHO News release, 1 June 2020 .
[8] lockdown has killed 21,000 people, data suggests. The Telegraph Laura Donnelly, Sarah Knapton, 29 July 2020.
[9] Early estimates of the indirect effects of the COVID-19 pandemic on maternal and child mortality in low-income and middle-income countries: a modelling study. Timothy Roberton et. al. The Lancet Global Health. May 12, 2020.
[10] lockdown measures reduced the risk of covid-19, but had unintended consequences for children. The BMJ opinion, August 6, 2020.
[11] News Covid-19: “Staggering number” of extra deaths in community is not explained by covid-19. Shaun Griffin. BMJ 2020; 13 May 2020.
[12] Mortality associated with COVID-19 outbreaks in care homes: early international evidence.  Adelina Comas-Herrera, Joseba Zalakaín, Charles Litwin, Amy T. Hsu, Elizabeth Lemmon, David Henderson and Jose-Luis Fernández. International Long-Term Care Policy Network, CPEC-LSE, 26 June 2020.Last updated: 26th June, 2020.
[13] The need for an independent evaluation of the COVID-19 response in Spain Alberto García-Basteiro et. al. The Lancet August 2020.
[14] Κορωνοϊός – Ασβεστοχώρι: Πώς, εν μία νυκτί, ο οίκος ευγηρίας έγινε εστία του ιού. Το ΒΗΜΑ 13.08.20.
[15] Coronavirus Disease 2019 (COVID-19). Older Adults, CDC Updated Aug. 16, 2020.
[16] Coronavirus Disease 2019 (COVID-19). People with Certain Medical Conditions. CDC, Updated Aug. 14, 2020.
[17] Metabolic Syndrome and Viral Pathogenesis: Lessons from Influenza and Coronaviruses. Maria Smith, Rebekah Honce, Stacey Schultz-Cherry. Journal of Virology. July 15, 2020.
[18] COVID-19: underlying metabolic health in the spotlight. The Lancet Diabetes & Endocrinology EDITORIAL, JUNE 01, 2020.
[19] Factors associated with COVID-19-related death using OpenSAFELY Elizabeth J. Williamson, Alex J. Walker et. al. Nature 08 July 2020.
[20] Metabolic health and COVID-19: a call for greater medical nutrition education. Juliet Burridge et al. The Lancet Diabetes and Endocrinology, August 2020.
[21] A metabolic handbook for the COVID-19 pandemic. Janelle S. Ayres. Nature Metabolism. 30 June 2020.
[22] Endocrine and metabolic link to coronavirus infection Stefan R. Bornstein et. al. Nature Reviews Endocrinology, April 2020.
[23] Evidence that Vitamin D Supplementation Could Reduce Risk of Influenza and COVID-19 Infections and Deaths by William B. Grant et. al. Nutrients April 2020.
[24] High-dose intravenous vitamin C may help in cytokine storm in severe SARS-CoV-2 infection. Adriana Françozo de Melo, Mauricio Homem-de-Mello. Crit Care . 2020 Aug 13.
[25] Quercetin and Vitamin C: An Experimental, Synergistic Therapy for the Prevention and Treatment of SARS-CoV-2 Related Disease (COVID-19). Ruben Manuel Luciano Colunga Biancatelli et. al. Front Immunol . 2020 Jun 19.
[26] Optimal Nutritional Status for a Well-Functioning Immune System Is an Important Factor to Protect against Viral Infections. Philip C Calder et. al. Nutrients . 2020 Apr 23.
[27] COVID-19: The Inflammation Link and the Role of Nutrition in Potential Mitigation Ioannis Zabetakis et. al. Nutrients. 2020 May.
[28] Prevention and control of non-communicable diseases in the COVID-19 response Hans Henri P Kluge et. al. THE LANCET, May 08, 2020.
[29] Alcohol and COVID-19: what you need to know. WHO Europe 2020.
[30] COVID-19, an opportunity to reevaluate the correlation between long-term effects of anthropogenic pollutants on viral epidemic/pandemic events and prevalence Aristidis Tsatsakis et. al. Food Chem Toxicol . 2020 Jul.
[31] Can atmospheric pollution be considered a co-factor in extremely high level of SARS-CoV-2 lethality in Northern Italy? Edoardo Conticini. et. al. Environ Pollut . 2020 Jun.
[32] The Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), University of Wanshington. Country Profiles/Greece. Accessed 21 Aug. 2020.
[33] Prevention and control of NCDs at core of COVID-19 response. WHO EUROPE, 17 Jun 2020.
[34] Obesity and covid-19: the role of the food industry. Editorials, BMJ 2020. 10 June 2020.
Επιμέλεια Κειμένου: Επιστημονική Ομάδα Metabolomic Medicine

Εγγραφειτε στο Newsletter μας και αποκτηστε δωρεαν αποσπασμα του βιβλιου
Συνεργαζόμαστε με ερευνητές και ιδρύματα σε όλο τον κόσμο για να παρέχουμε τις πιο προηγμένες και ακριβείς αναλύσεις.
Ειδικός Γενικός Οικογενειακός Ιατρός-Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Ρώμης "La Sapienza"
Ενδοκρινολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης
Ειδική Ρευματολόγος
Ιατρός / Χειρουργός Ιατρικής, Χειρουργικής, Αναισθησιολογίας και Αναζωογόνησης, Επιστήμη της Διατροφής στο Πανεπιστήμιο της Παβίας
Ιατρός / Παθολόγος, με εξειδίκευση στην εσωτερική παθολογία στο πανεπιστήμιο της Παβίας, Ιταλία.
Ιατρός / Παιδίατρος, Ιατρικής και χειρουργικής του Πανεπιστημίου της Βερόνα, με ειδίκευση στην παιδιατρική και έμφαση στην αλλεργιολογία και παιδιατρική πνευμονολογία.
Μοριακή Βιολόγος, Μεταπτυχιακή Ειδίκευση MSc by Research in Biomedical Sciences, University of Edinburgh. Κάτοχος πιστοποίησης Μεταβολομικής και Διατροφικής Ιατρικής του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Διατροφικής Ιατρικής, EINuM.
Οικονομολόγος Υγείας-Στατιστικός ειδικευθείς στην εξατομικευμένη ιατρική, ερευνητικός συνεργάτης LabHEM (Πανεπιστήμιο Πειραιώς), επ. σύμβουλος Golden Helix Foundation, UK συνεργάτη του University of Oxford, UK
BSc Βiomedical Sciences UCL PhD.c. Nutritional Therapist, Κάτοχος τίτλου του European Institute of Nutritional Medicine, Κάτοχος τίτλου του Institute of Functional Medicine
Κλινική Διατροφολόγος Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου "Universita` degli Studi di MIlano" Γεν. Γραμματέας του European Institute of Nutritional Medicine
Βιολόγος Διατροφολόγος, Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Πάδοβας με μεταπτυχιακό στην εξελικτική βιολογία
Βιολόγος Διατροφολόγος, Πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, με εξειδίκευσή στην Βιολογία της Υγείας (Health Biology)
Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders & Obesity. National Centre for Eating Disorders, London U.K.
Διαιτολόγος-Διατροφολόγος BSc Dietetics, Coventry University & MSc Human Nutrition with specialization in Clinical Nutrition, University of Glasgow
Δ/νση Προσωπικού και Διοίκησης
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders & Obestity. National Centre for Eating Disorders, London U.K. Ειδικός Αθλητικής Διατροφής, International Society of Sports Nutrition
Διατροφολόγος Master Practitioner in Eating Disorders and Obesity Κάτοχος τίτλου του European Institute of Nutritional Medicine

Επιστημονική Ομάδα

www.metabolomicmedicine.com Η Επιστημονική Ομάδα της Metabolomic Clinic αποτελείται από εξειδικευμένους κλινικούς ιατρούς που μοιράζονται μαζί σας την εμπειρία τους στην αιχμή της σύγχρονης ιατρικής. Δείτε τους όλους